Kadir YamanZhongnanhai Bahçelerinde Yankılanan Mesaj
Pekin’in kalbinde, yabancı gözlerden uzak tutulan Zhongnanhai bahçelerinde Donald Trump ile Şi Cinping arasında geçen o kısa diyalog, aslında bugünkü küresel güç dengesinin en yalın özetiydi. Trump’ın meraklı sorusuna Şi’nin verdiği ‘Putin buraya geldi’ cevabı, sadece bir dostluk nişanesi değil, Moskova’nın Pekin için ‘vazgeçilebilir ama özel’ bir statüde olduğunun ilanıydı. Bugün geldiğimiz noktada Putin’in Pekin ziyareti, iki ülke arasındaki 25 yıllık ‘İyi Komşuluk’ anlaşmasının yıl dönümüyle taçlanırken, bu parıltılı törenlerin arkasındaki derin asimetriyi görmezden gelmek stratejik körlük olur.
Sınırları Olmayan Dostluğun Rakamlarla İmtihanı
Liderler kürsüye çıkıp ‘sınırları olmayan dostluktan’ bahsettiklerinde, kulağa hoş gelen bu diplomatik tınıların ardında sert ekonomik gerçekler yatıyor. Rusya, bugün hayatta kalabilmek için Çin’e hiç olmadığı kadar muhtaç. Moskova’nın en büyük ticaret ortağı Çin olurken, Pekin’in devasa ticaret hacmi içerisinde Rusya’nın payı sadece yüzde 4 seviyelerinde kalıyor. Bu tablo, bir ortaklıktan ziyade, devasa bir pazarın yanındaki küçük bir tedarikçiyi andırıyor. Batı’nın uyguladığı ağır yaptırımlar, Kremlin’i teknolojik olarak da Çin’in avucuna itmiş durumda. Bugün Rusya’nın ithal ettiği yaptırıma tabi teknolojilerin yüzde 90’ından fazlası Pekin’den geliyor. Peki, bu bir iş birliği mi yoksa gönüllü bir esaret mi?
Enerji Hattından Bağımlılık Koridoruna
Rusya; petrolünü, gazını ve hammaddesini Çin’e akıtırken aslında kendi geleceğini de tek bir müşteriye ipotek ediyor. Sibirya Gücü 2 Boru Hattı gibi projeler, sadece enerji sevkiyatı değil, aynı zamanda Moskova’nın Pekin’in ekonomik çarklarını döndüren ucuz bir yakıt istasyonuna dönüşmesinin tescilidir. Askeri alanda da durum farklı değil; Ukrayna sahasında test edilen birçok bileşen Çin menşeli iken, Pekin bu savaşı olası bir Tayvan senaryosu için laboratuvar olarak kullanıyor. Rusya, can çekişen nükleer cephaneliği ve savaş deneyimiyle hâlâ bir ‘fren’ görevi görse de, 1.4 milyarlık devasa nüfusun 140 milyonluk, hızla yaşlanan ve azalan bir nüfusu ‘hazmetmesi’ sadece zaman meselesi.
Stratejik Bağımlılık mı Yoksa Ortaklık mı?
Mesele sadece ticaret rakamları değil, meselenin özü ulusal bağımsızlığın yavaş yavaş erimesidir. Çin, Rusya’yı doğrudan yutmuyor; onu kendi ekosistemine entegre ederek sindiriyor. Rusya için bu ilişki bir hayatta kalma simidiyken, Çin için küresel rekabette kullanılan düşük maliyetli bir stratejik enstrümandır. Eğer Moskova, bu asimetrik sarmaldan kurtulacak bir alternatif üretemezse, ‘büyük ortak’ olma hayalleri kurarken kendini Pekin’in kuzeydeki büyük ama uysal bir eyaleti olarak bulabilir. Jeopolitik kumarın bedeli ağırdır ve tarih, güçlü olanın zayıf olanı dostluk maskesiyle nasıl dönüştürdüğüne dair örneklerle doludur.