Büşra Tekin
Nisan Ayında Dış Ticaret Dengesinde Dikkat Çekici Toparlanma
Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan geçici dış ticaret verileri, ülke ekonomisinin üretim ve tüketim alışkanlıklarına dair çarpıcı ipuçları sunuyor. Nisan ayında ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22,3 oranında güçlü bir artış göstererek 25 milyar 408 milyon dolara ulaştı. Aynı dönemde ithalat ise yüzde 3,1 gibi sınırlı bir yükselişle 33 milyar 909 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu hareketlilik, uzun süredir baskı altında olan dış ticaret açığının nisan özelinde yüzde 29,8 oranında gerilemesini sağladı. İhracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 74,9 seviyesine çıkması, kısa vadeli bir nefes alma alanı yarattı.
Üretim Çarkları İthal Hammaddeyle Dönüyor
Dış ticaretin detaylarına inildiğinde, sanayicinin ve yerel üreticinin karşı karşıya kaldığı en büyük yapısal sorunlardan biri net şekilde görülüyor. İthalat kalemleri arasında ara mallarının payı yüzde 71,1 gibi devasa bir düzeye ulaştı. Bu durum, Türkiye’nin ihracat yapabilmek ve iç pazardaki talebi karşılayabilmek için ham madde ve yarı mamul açısından dışa bağımlı olduğunu gösteriyor. Yatırım ve üretim kapasitesini doğrudan etkileyen sermaye mallarının ithalattaki payı yüzde 13,8 olurken, doğrudan tüketime giden malların payı ise yüzde 14,7 olarak kayıtlara geçti. Sanayi üretiminin bu denli ithal girdiye dayalı olması, döviz kurlarındaki dalgalanmaların doğrudan raf fiyatlarına ve enflasyona yansımasına yol açıyor.
Küresel Pazarlarda Almanya ve Çin Egemenliği
İhracatta geleneksel pazarların ağırlığı korunurken, ithalatta Asya ve Rusya hegemonyası dikkat çekiyor. Nisan ayında en çok ihracat yapılan ülke 2 milyar 113 milyon dolarla yine Almanya oldu. Almanya’yı sırasıyla ABD, Birleşik Krallık ve İtalya takip etti. İthalat cephesinde ise Çin, 4 milyar 476 milyon dolarla zirvedeki yerini korurken, hemen ardından 4 milyar 425 milyon dolarla Rusya geldi. Bu tablo, Türkiye’nin katma değerli ürün satmaya çalıştığı batı pazarları ile enerji ve ucuz ham madde tedarik ettiği doğu pazarları arasında sıkışan ticaret rotasını gözler önüne seriyor.
Katma Değer ve Yüksek Teknoloji Çıkmazı
Üretimin niteliğini gösteren teknoloji yoğunluğu verileri, ihracatta katma değer artışının henüz istenen seviyede olmadığını gösteriyor. İmalat sanayisi içindeki yüksek teknoloji ürünlerinin payı nisan ayında sadece yüzde 3,6 olarak gerçekleşti. Buna karşılık ithal edilen imalat sanayisi ürünleri içinde yüksek teknolojinin payı yüzde 11,7 seviyesinde. Yüksek teknolojili ürünleri ithal edip, düşük ve orta teknolojili ürünleri ihraç etme eğilimi, uzun vadede cari açığın kalıcı olarak kapatılmasının önündeki en büyük engellerden biri olarak duruyor. Dış ticaret açığının yılın ilk dört ayında yüzde 7,3 artarak 37 milyar doları aşması da bu kronik sorunun bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
