Kadir YamanSiyaset sahnesi bazen öyle ters köşeler yapar ki, tüm planlar bir anda altüst olur. İşte karşınızda, tam da böyle bir durum: Yıllardır baskı altına alınmaya, izole edilmeye çalışılan bir güç, tüm bu çabaların aksine, bölgesel bir aktör olarak kendini yeniden tanımlıyor, hatta büyüyor. Asıl bomba, düşmanı zayıflatma telaşının, aslında ona yeni bir kimlik ve daha güçlü bir ses kazandırmasıdır.
Dış Baskının İstenmeyen Sonucu
Hatırlayın, özellikle Başkan Trump döneminde uygulanan ‘maksimum baskı’ stratejisi, ekonomik yaptırımlardan askeri tehditlere uzanan geniş bir yelpazeyi kapsıyordu. Amaç belliydi: İran rejimini içten çökertmek, bölgesel nüfuzunu kırmak. İsrail hükümetlerinin güvenlik odaklı yaklaşımları ve ardı arkası kesilmeyen gizli operasyonları da bu baskıyı somutlaştırdı. Ancak sahada olan biten bambaşkaydı. Tahran, bu sert rüzgârı arkasına alarak içerdeki safları sıklaştırdı, ‘kuşatma altındayız’ anlatısını hiç olmadığı kadar güncel tuttu. Bu durum, eleştirel sesleri kısarken, rejimin manevra alanını genişletti. Dışarıya ise tüm bu saldırıları savuşturabilen, ayakta kalabilen bir profil çizdi.
Uluslararası arenada, başlangıçta sadece ideolojik bir tehdit olarak algılanan İran, artık kapasitesi test edilmiş, dayanıklılığı kanıtlanmış bir rakip olarak görülüyor. Yani, onu zayıflatma hedefiyle yapılan her hamle, istemeden de olsa İran’ı bölgenin referans noktalarından biri haline getirdi. Bu stratejik ironi, uluslararası ilişkilerde nadir rastlanan türden değil, ancak sonuçları itibarıyla ezber bozan bir dönüşümü işaret ediyor. Neoliberal politikalarla baskılanan ülkelerin bazen kendi yerli çözümlerini üretmek zorunda kalması gibi, Tahran da bu baskı sayesinde kendi özgün stratejilerini ve bölgesel ağını daha da pekiştirdi.
Bölgesel Kartlar Yeniden Dağıtılıyor
Bu paradoksun bölge üzerindeki etkisi, tahminlerin çok ötesine geçiyor. Artık Körfez’den Levant’a kadar pek çok başkent, kendi güvenlik ve dış politika dengelerini İran’ın sergilediği bu yeni kabiliyet üzerinden yeniden hesaplıyor. Eski ikili kutuplu çekişme yerini, çok taraflı, daha karmaşık bir denkleme bırakıyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi aktörler, bir yandan ABD ile ittifaklarını sürdürürken, diğer yandan Tahran ile farklı düzeylerde diyalog kanalları arıyor, gerilimi düşürme çabalarına giriyor. Bu durum, çatışma riskini tamamen ortadan kaldırmasa da, bölgesel aktörleri daha gerçekçi ve pragmatik bir diplomasiye itiyor. İran’ın Yemen, Suriye ve Irak gibi ülkelerdeki dolaylı veya doğrudan etkisi, artık göz ardı edilemez bir gerçeklik olarak masanın üzerinde duruyor. Zayıflatma girişimleri, ona sadece görünürlük değil, aynı zamanda etki alanını daha derinlere kökleştirme fırsatı da verdi.
Ankara İçin Risk ve Fırsat Dengesi
Peki, böylesine radikal bir dönüşüm, bölgedeki kritik bir oyuncu olan Türkiye için ne anlama geliyor? Ankara için bu yeni denge, risklerle fırsatların iç içe geçtiği, son derece girift bir tablo sunuyor. Bir yanda, gücünü pekiştiren ve iddiası artan bir İran, özellikle Irak ve Suriye gibi ortak ilgi alanlarında rekabeti daha da sertleştirebilir. Enerji koridorları ve ticaret yolları üzerindeki nüfuz mücadeleleri kaçınılmaz hale gelebilir. Ancak madalyonun diğer yüzünde, çok taraflı hale gelen bu denklem, Türkiye’ye eşsiz bir manevra alanı da açıyor. Ankara, tek taraflı dayatmalara karşı duruşunu sürdürürken, hem Batı ile hem de Doğu ile denge politikası izleyerek bölgesel arabuluculuk rolünü güçlendirebilir.
Enerji hatlarının çeşitlendirilmesinden yeni ticaret koridorlarının inşasına, güvenlik dosyalarından diplomatik açılımlara kadar geniş bir yelpazede Türkiye’nin konumunu yeniden kalibre etmesi gerekiyor. Çünkü bu yeni bölgesel mimari, taraf tutanları değil, denge kurabilenleri, farklı aktörlerle eş zamanlı olarak ilişki geliştirebilenleri ödüllendiriyor. Türkiye’nin geleneksel dış politika esnekliği ve çok yönlü diplomasi geleneği, bu çalkantılı dönemde bir avantaja dönüşebilir. Ancak bunun için her zamankinden daha keskin bir stratejik akla ve diplomatik cesarete ihtiyaç duyulacağı aşikâr.