İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü, Malatya’da Prof. Dr. Sezai Yılmaz öncülüğünde tıp dünyasının ilk sekizli çapraz karaciğer naklini gerçekleştirerek tarihi bir başarıya imza attı. Kan grubu uyuşmazlığı, doku ve damar yapısı elverişsizliği ya da yetersiz karaciğer hacmi nedeniyle yakınlarından organ alamayan sekiz hasta, eş zamanlı yürütülen 16 ameliyatla sağlığına kavuşma şansı yakaladı.
Operasyonu başarıyla yöneten Prof. Dr. Sezai Yılmaz, gerçekleştirilen ameliyatlar serisini tıbbi bir rekor olarak değil, çaresiz durumdaki hastalara can simidi olan bütünsel bir tedavi süreci şeklinde değerlendirdiğini açıkladı. Yılmaz, operasyon kararı alınmadan bir hafta önce havuzda organ bekleyen iki hastayı kaybettiklerini, durumu ağırlaşan üç hastanın ise böbrek yetmezliği, karın bölgesinde ileri derecede sıvı birikimi, yoğun sarılık ve karaciğer koması nedeniyle yoğun bakımda gözetim altında tutulduğunu belirtti. Yaşanan bu kritik gelişmeler üzerine sekizli çapraz nakil ameliyatı kararı hızla uygulamaya konuldu.
Çapraz Karaciğer Nakli Nedir?
Çapraz karaciğer nakli, uyumlu canlı donörü bulunmayan karaciğer hastalarının, kendi aralarında donör takası yapmalarına olanak tanıyan yeni nesil bir organ nakli modelidir. Bu sistemde, havuzdaki en uygun eşleşmeler tespit edilerek her donörün kendi yakını yerine başka bir hastaya organ vermesi, her hastanın da bir başka donörden organ alarak hayata tutunması hedeflenir.
150 Kişilik Dev Cerrahi Kadro Görev Başındaydı
Dev operasyon, tıp alanında nadir görülen geniş bir organizasyonla tamamlandı. Cerrahi süreci yöneten yaklaşık 20 profesör ve doçentin yanı sıra onlara eşlik eden 40 uzman ve asistan hekim ameliyatlarda aktif rol aldı. Anestezi uzmanları, teknisyenler, yoğun bakım personeli ve hemşirelerden oluşan toplamda 150 kişilik dev bir sağlık kadrosu kesintisiz görev yaptı. Prof. Dr. Sezai Yılmaz, süreci tüm ameliyathaneleri anlık olarak denetleyen bir orkestra şefliğine benzeterek, yılların getirdiği tecrübe ve kurumsal refleksler sayesinde koordinasyon güçlüğünü kolayca aştıklarını kaydetti.
Etik Aksaklıkları Önleyen Eş Zamanlı Müdahale
Operasyonun en önemli tıbbi protokollerinden birini, tüm hasta ve donörlerin aynı anda ameliyathaneye alınması oluşturdu. Operasyonların aşamalı yapılması durumunda ortaya çıkabilecek etik sorunlara dikkat çeken uzmanlar, bir donörün kendi yakını organ aldıktan sonra vazgeçmesi riskini tamamen ortadan kaldırmak amacıyla tüm cerrahi işlemlerin eş zamanlı başlatıldığını vurguladı.
22 Saat Süren Yoğun Mücadele
Hastalardan bazılarının bir ay, bazılarının ise bir hafta boyunca çapraz havuzda uygun eşleşme beklediği bildirildi. Sekizli çapraz nakil modelinin belirlenmesinin ardından operasyon için 72 saatlik hazırlık süreci başladı. Hasta, donör ve ailelerle yapılan kapsamlı toplantılarda olası tüm cerrahi riskler açıkça paylaşıldı. Ameliyatların başladığı gün iki hastanın cerrahi operasyonu oldukça güç koşullarda yürütülerek yaklaşık 16 saat sürdü. Damarsal revizyon ihtiyacı nedeniyle tekrar müdahale edilen iki hastayla birlikte toplam ameliyat süresi 22 saati buldu. Ameliyatın ardından sosyal medyada paylaşılan peynir, ekmek ve salatadan oluşan mütevazı yemeğinin çok konuşulduğunu belirten Prof. Dr. Yılmaz, operasyon stresinin açlık hissini dahi unutturduğunu dile getirdi.
Havuz Büyüdükçe Kurtulma Şansı Artıyor
İkili çapraz nakillerde iki alıcı ve verici çiftinin eşleştirilmesiyle uygun organ bulma şansının yüzde 5 seviyesinde kaldığı ifade ediliyor. Ancak çapraz nakil havuzu genişledikçe eşleşme ihtimalleri de katlanarak artıyor. Dörtlü, beşli, altılı, yedili ve son gerçekleştirilen sekizli çapraz modellerle birlikte uygun karaciğer bulma şansı yaklaşık yüzde 50 oranında artış gösteriyor. Ülke genelinde organ bağışı oranlarının düşüklüğünden yakınan tıp uzmanları, genç kuşağın organ bağışı konusundaki yüksek duyarlılığının gelecek için umut verici olduğunu belirtiyor.
Boston College Ortaklığı ile Geliştirilen Algoritma
Malatya’nın küresel bir karaciğer nakil merkezine dönüşme süreci, 2019 yılında aynı gün yapılan beş canlı vericili nakille başladı. Bu operasyonun dünya genelinde ses getirmesinin ardından Boston College’dan Prof. Tayfun Sönmez ve ekibi, böbrek naklinde kullanılan eşleştirme algoritmasını karaciğer nakline uyarlama teklifinde bulundu. Kanser nedeniyle hayatını kaybeden Banu Bedestenci Sönmez’in anısına “Banu Bedestenci Sönmez Çapraz Karaciğer Nakli Sistemi” adı verilen yazılım devreye alındı. 2021 yılında ilk ikili çapraz naklin yapıldığı Malatya’da, Boston’daki ekiple ortak yürütülen tıbbi değerlendirmeler neticesinde bugüne kadar 400’ün üzerinde başarılı çapraz nakil gerçekleştirildi.
Kaynak: Hürriyet
