Ankara Kulislerinde EKPSS Çatlağı: Uygulama Neden Farklı?
Ankara’nın gri binalarında, ÖSYM’nin yüksek güvenlikli salonlarında alınan kararlar çoğu zaman sahaya ‘farklı lehçelerle’ yansıyor. Son yapılan Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) da bunun en somut örneği oldu. Kağıt üzerinde her şey tıkır tıkır işliyor gibi görünse de, sınav salonunun kapısından içeri giren görme engelli aday için süreç tam bir belirsizlik yumağına dönüşüyor. Ankara temsilcisi olarak bürokrasinin satır aralarını okuduğumuzda, aslında sorunun sadece bir sınav organizasyonu değil, bir zihniyet meselesi olduğunu görüyoruz. Geçtiğimiz hafta sonu sınava giren adayların aktardıkları, yönetmeliklerin salondan salona nasıl esnetildiğini gözler önüne seriyor. Kimi adaya ‘kitapçığa dokunamazsın’ denilirken, diğerine ‘kitapçığı sen açacaksın’ denilmesi, merkezi sınav sisteminin yereldeki denetim boşluğunu ispatlıyor.
Okuyucu ve İşaretleyici Sorunu: İki Göz Yetmiyor mu?
Görme engelli bir aday sınava girdiğinde, yanına iki görevli veriliyor: Biri soruları okuyor, diğeri ise şıkları işaretliyor. İlk bakışta oldukça adil ve güvenli görünen bu sistem, aslında aday için en büyük stres kaynağına dönüşebiliyor. Görevlendirilen okuyucuların branş bilgisi eksikliği veya sınav tecrübesizliği, engelli adayların kariyer yolculuğunda önüne set çekiyor. Bir adayın matematik sorusunu okuyan kişinin terminolojiye hakim olmaması veya hızlı okuyarak dikkati dağıtması, o adayın aylar süren emeğinin bir anda çöpe gitmesi demek. Üstelik adaylar, kendi haklarını sınav anında görevlilere anlatmak zorunda kalıyor. Masa başında oturan iki görevli ve bir aday varken kopya çekilmesinin imkansız olduğu bir ortamda, bu denli katı ve değişken kurallar uygulanması bürokrasinin ‘güvenlik’ bahanesinin altında ezilmesine neden oluyor.
Dijital Dönüşüm Şart: Çözüm Bilgisayarlı Sınav mı?
Teknolojinin cebimize sığdığı, uzay çağını konuştuğumuz bu devirde, engelli bireylerin sınav sisteminin hala 19. yüzyıl yöntemleriyle sürdürülmesi büyük bir tezat oluşturuyor. Çözüm aslında çok basit ve maliyeti de sanıldığı kadar yüksek değil. Pandemi döneminde uzaktan eğitim ve sınavlarla deneyimlediğimiz dijital altyapı, EKPSS için de uygulanabilir. Görme engelli adayların birçoğu zaten bilgisayar ve ekran okuyucu programları ustalıkla kullanabiliyor. Sınav kitapçıklarını basmak, binlerce görevliyi organize etmek ve her salonda ayrı bir kural karmaşası yaşamak yerine, adaylara çevrimdışı bilgisayarlar üzerinden sınav imkanı sunulabilir. Ekran okuyucu yazılımlar sayesinde aday, soruyu istediği hızda dinleyebilir, istediği şıkkı kendi iradesiyle işaretleyebilir. Bu yöntem, hem insan hatasını sıfıra indirir hem de adaylara gerçek manada fırsat eşitliği sağlar.
Fırsat Eşitliği İçin Ankara’ya Çağrı
Kamuda memur olma hayali kuran binlerce engelli vatandaşımız için bu sınav bir dönüm noktası. Ancak mevcut ‘okuyucu-işaretleyici’ sistemi, başarıyı adayın bilgisinden ziyade yanındaki görevlinin performansına endeksliyor. Bu durumun düzeltilmesi için ÖSYM ve ilgili bakanlıkların artık modern çağın gereksinimlerine kulak vermesi gerekiyor. Eğer gerçekten ‘engelleri kaldırmak’ istiyorsak, önce sınav salonlarındaki o görünmez bürokratik engelleri, yani insan müdahalesini minimize etmeliyiz. Dijital sınav sistemi sadece bir ‘teknolojik yenilik’ değil, aynı zamanda bir sosyal adalet meselesidir. Adayların tek isteği, sınav kağıdıyla baş başa kalabilmek; başkasının diliyle değil, kendi aklıyla yarışabilmek.
