Abdurahman Yazıcı
Türkiye’nin acı gerçeği bir kez daha bilimsel verilerle yüzümüze vuruluyor. Yer bilimci Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, Doğu Anadolu’nun kalbinde pusuya yatmış devasa bir tehlikeyi deşifre etti. Leeds Üniversitesi ile yürütülen ortak projede, radar interferometri teknolojisi kullanılarak Türkiye’nin sismik röntgeni çekildi. Sonuçlar tek kelimeyle ürkütücü: Van’ın hemen doğusunda, her geçen saniye enerji biriktiren ve patlamaya hazır 250 kilometrelik homojen bir hat tespit edildi.
250 Kilometrelik Kırmızı Hat ve Felaket Senaryosu
Hakan Kutoğlu’nun sunduğu veriler, sıradan bir sarsıntıdan bahsetmiyor. 6 Şubat Hatay depreminde yaşanan o korkunç kırılmanın bir benzerinin Van hattında gerçekleşme ihtimali masada. Uydu radar tekniğiyle elde edilen görüntülerde bu bölge baştan aşağı kırmızı renge bürünmüş durumda. Bu kırmızılık, yer kabuğunun en yüksek stres seviyesine ulaştığını ve fay sisteminin bir bütün olarak hareket etmeye başladığını gösteriyor. 1976 Çaldıran ve 2011 Van depremleri hafızalardaki tazeliğini korurken, uzmanlar bu yeni hattın çok daha büyük bir mekanizmanın parçası olduğunu vurguluyor.
Bölgenin coğrafi yapısı, riskin boyutunu artıran en büyük etkenlerden biri. Doğu Anadolu, tektonik olarak Arap ve Avrasya levhalarının sıkıştırma alanı içerisinde bulunuyor. Van ve çevresi, yüksek rakımlı platoları ve karmaşık fay ağlarıyla biliniyor. Çaldıran Fayı gibi geçmişte 7.3 büyüklüğünde yıkımlar üretmiş kırıklar, bu bölgenin ne kadar kırılgan olduğunu kanıtlıyor. 250 kilometrelik bu yeni stres alanının aynı anda kırılması, bölgenin demografik ve yapısal dokusu üzerinde geri dönülemez hasarlar bırakabilir.
Sismik Gerginlik ve Türkiye’nin Hukuki Mücadelesi
Deprem riskine karşı Türkiye’de yürütülen adli ve teknik süreçler, bu tür bilimsel uyarıların hemen ardından devreye girmek zorunda. Türkiye’de Yapı Denetim Kanunu ve Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, binaların dayanıklılığını artırmayı hedeflerken, bu tür büyük sismik gerilimlerin tespit edildiği bölgelerde kentsel dönüşümün hızı hayati önem taşıyor. Olası bir facia sonrası yürütülecek hukuki süreçlerde, ihmali bulunan yapı sahipleri ve denetimciler hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında ağır cezai yaptırımlar öngörülüyor.
Soruşturma ve otopsi süreçlerinin ötesinde, asıl mesele bu felaket yaşanmadan önlem alabilmek. AFAD koordinasyonunda hazırlanan Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), Van gibi yüksek riskli illerde lojistik ve arama-kurtarma stratejilerini sürekli güncellemek zorunda. Prof. Dr. Kutoğlu’nun uyarısı sadece bir akademik veri değil; devletin ve vatandaşın ortaklaşa alması gereken bir seferberlik ilanıdır. 2011’de yaşanan depremin tüm enerjiyi boşalttığını sananlar için bilim net bir cevap veriyor: Arka planda devasa bir sistem hâlâ çalışmaya ve güç toplamaya devam ediyor.
