Lale Çetin
St. Petersburg’da Kurulan Kritik Köprü
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin St. Petersburg’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelmesi, sıradan bir diplomatik temasın çok ötesinde anlamlar taşıyor. 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesin ardından bölgedeki sular durulmuş görünse de, Boris Yeltsin Başkanlık Kütüphanesi’nin Neva Nehri’ne bakan o soğuk salonunda aslında çok sıcak bir pazarlık yürütüldü. Arakçi’nin bu masaya oturmadan önce İslamabad ve Maskat üzerinden dolambaçlı bir rota çizmesi, Tahran’ın yeni dönemde kurmak istediği stratejik oyunun ilk işaretleriydi. Bu görüşme, sadece bir iyi niyet gösterisi değil, Trump yönetiminin muhtemel sert hamlelerine karşı bir kalkan oluşturma çabasıdır.
Putin Neden En Kritik Kanal Haline Geldi?
Diplomasi koridorlarında fısıldanan en büyük gerçek, Tahran’ın Donald Trump ile doğrudan temas kurmak yerine Vladimir Putin’i bir ‘postacı’ olarak kullanma isteğidir. Putin, hem Batı dünyasının dengelerini bilen hem de İran’ın bölgesel hassasiyetlerine hakim olan nadir figürlerden biri. Arakçi’nin sunduğu kırmızı çizgiler ve uranyum zenginleştirme seviyelerindeki esneklik tekliflerinin doğrudan Trump’ın masasına iletilmesi hedefleniyor. Tahran yönetimi, nükleer denetim mekanizmaları konusunda taviz vermeye hazır olduğunun sinyalini verirken, bunun karşılığında ekonomik bir nefes alma alanı talep ediyor. Bu noktada Putin’in dengeleyici rolü, İran’ın küresel izolasyondan çıkış bileti olabilir.
Hürmüz Boğazı ve Milyar Dolarlık Pazarlık
Haberin arka planına daldığımızda, meselenin sadece nükleer füzeler olmadığını görüyoruz. İşin merkezinde devasa bir para trafiği yatıyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol sevkiyatının şah damarı ve İran buradaki kontrolünü nakde çevirmek istiyor. Uzmanların analizlerine göre, boğazdan geçen her gemiden alınabilecek potansiyel ücretler milyar dolarları buluyor. Tahran, Umman üzerinden geliştirdiği ‘orta yol’ formülüyle, Hürmüz’deki gerilimi düşürme karşılığında hem meşruiyet hem de ciddi bir gelir kapısı aralıyor. Ancak bu durum, bölgedeki diğer aktörlerin ve özellikle deniz güvenliğini kırmızı çizgisi sayan ABD’nin nasıl bir tepki vereceğiyle doğrudan bağlantılı.
S-400 Talebi ve Savunma Zafiyeti
Görüşmenin askeri kanadında ise İran’ın acil bir ihtiyacı masadaydı: S-400 hava savunma sistemleri. Son dönemde yaşanan gerilimler, İran’ın hava savunma altyapısında ciddi boşluklar olduğunu kanıtladı. Tahran, bu zafiyeti Rus teknolojisiyle kapatmak için bastırıyor. Daha önce Rusya’ya gönderilen insansız hava araçlarının bedeli olarak bu sistemlerin teslimatı isteniyor. Moskova’nın bu talebe ‘evet’ demesi, bölgedeki askeri dengeyi tamamen değiştirebilir. Ancak Rusya’nın, Batı ile olan karmaşık ilişkilerini riske atıp atmayacağı hala büyük bir soru işareti olarak kalmaya devam ediyor.
Mektuptaki Sır ve İçerideki Çatlak
Toplantının en gizemli anı ise Arakçi’nin Putin’e uzattığı o mektuptu. İddialara göre mektup, dini liderlik makamının potansiyel varisi Mücteba Hamaney’den geliyordu. Bu durum, İran’ın sadece dış politikasında değil, iç yapısında da bir dönüşüm yaşandığının kanıtı olabilir. Ancak Tahran tek parça değil. Meclis kanadından gelen ‘Hürmüz asla eski haline dönmeyecek’ çıkışları, hükümet ile Devrim Muhafızları arasındaki görüş ayrılıklarını net şekilde ortaya koyuyor. Bir taraf diplomasiyle nefes almak isterken, diğer tarafın sertlik yanlısı tutumu, Putin’in arabuluculuk misyonunu her an sabote edebilir.
