Mustafa Yıldız
Adaletin Dönüşü: Mağdur Asker Üniformasına Kavuşuyor
Türkiye’nin yakın siyasi tarihinin en çalkantılı dönemlerinden biri olan 15 Temmuz darbe girişimi sonrası yaşanan ihraçlar ve iade süreçleri, hukuk sistemimizde önemli tartışmaları beraberinde getirdi. Bu süreçte yaşanan bireysel mağduriyetlerin giderilmesi adına atılan adımların başında gelen OHAL Komisyonu kararları, bazen yeni hukuki mücadelelerin fitilini ateşledi. İşte tam da bu noktada, beraat etmesine rağmen ordudaki asli görevine asker olarak değil de sivil memur olarak atanmasına karşı Danıştay’a başvuran eski Astsubay Muhittin Onur Atasever’in davası, hukuk devleti ilkesinin ve kazanılmış hakların korunmasının ne denli hayati olduğunu bir kez daha gösterdi. Danıştay İkinci Dairesi, kritik bir kararla, Atasever’in sivil memur olarak atanmasını sağlayan yönetmelik hükmünü iptal ederek, hak mücadelesinde önemli bir zaferin kapısını araladı.
15 Temmuz Sonrası Hukuki Belirsizlikler ve İade Süreci
Dava dosyasına göre, Muhittin Onur Atasever, 15 Temmuz darbe girişimi öncesinde Türk Silahlı Kuvvetleri’nde astsubay rütbesiyle görev yapmaktaydı. Darbe girişimi sonrası yaşanan soruşturma ve kovuşturma dalgası neticesinde, Kara Harp Okulu’ndaki eylemler gerekçesiyle Ankara 17. Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılandı. Yıllar süren yargılama sürecinin ardından, 2018 yılında mahkeme Atasever’in “bütün haklarının iadesini de kapsayacak şekilde” beraatine hükmetti. Bu karar, OHAL sürecinde KHK’larla görevinden uzaklaştırılan ve sonrasında yargılanarak beraat eden binlerce kişi için güçlü bir emsal oluşturuyordu. Hukukun üstünlüğü ilkesi gereği beraat kararı kesinleştikten sonra Atasever, görevine dönmek için OHAL Komisyonu’na başvurdu ve Komisyon da yapılan incelemeler sonucunda bu talebi kabul etti.
Sivil Memur Ataması: Kazanılmış Hakların İhlali mi?
Ancak Milli Savunma Bakanlığı, dönemin yürürlükte olan 7075 sayılı Kanun’un 10/A maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan yönetmelik uyarınca Atasever’i asker olarak değil, sivil memur statüsünde atadı. Bu atama ile Atasever, Ankara Tedarik Bölge Başkanlığı Araştırma Merkezi’ne Tüketilebilir Mal Saymanlığı Hesap Sorumlusu olarak görevlendirildi. Astsubaylıktan sivil memurluğa geçiriliş, sadece statüde bir değişiklik olmakla kalmadı, beraberinde ekonomik ve sosyal birçok mağduriyeti de getirdi. Atasever’in avukatı Ümit Kara aracılığıyla Danıştay’a sunulan dava dilekçesinde bu durumun, OHAL Komisyonu kararının gereği gibi uygulanmaması anlamına geldiği vurgulandı. Zira, sivil memur olarak atanmak, asker kişilere özgü yol izni, komutan/makam tazminatı, yıpranma tazminatı gibi birçok haktan mahrumiyet anlamına geliyordu. Belki de en önemlisi, yıllarını mesleğine adamış bir askerin şerefi saydığı üniformasını giyemeyecek olması, mesleki kimliğinin zedelenmesi sonucunu doğuruyordu. Bu durum, bireysel haklar ve kariyer beklentileri açısından ciddi bir ihlal olarak değerlendirildi.
Anayasa Mahkemesi Kararı ve Danıştay’ın Hukuki Uyarısı
Davanın seyrini değiştiren en kritik gelişme, Danıştay İkinci Dairesi’nin oy birliği ile aldığı iptal kararı oldu. Danıştay, “7075 Sayılı Kanun Kapsamında Oluşturulacak Araştırma Merkezleri Yönetmeliği’nin ‘Personelin başka kuruma atanması’ başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasının ilk cümlesinin” iptaline hükmetti. Kararın gerekçesi, idare hukukunun temel ilkelerinden birine dayanıyordu: Yönetmeliğin hukuki dayanağını oluşturan 7075 sayılı Kanun’un 10/A maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından daha önce iptal edilmiş olması. Anayasa Mahkemesi, bu maddeyi iptal ederken, “göreve iade edilen kişilerin kazanılmış haklarının göz ardı edilmesine sebebiyet verdiği”ne işaret etmişti. Danıştay da bu emsal karara atıfta bulunarak, dayanağını yitiren bir yönetmelik hükmünün uygulanamayacağını ve hukuka aykırı olduğunu tescillemiş oldu. Bu karar, yargı bağımsızlığının ve hukuk güvenliğinin korunması adına önemli bir kilometre taşıdır.
Kararın Geniş Yankıları: Hukuk Devleti ve Bireysel Hakların Güvencesi
Muhittin Onur Atasever’in davasında Danıştay’ın verdiği bu karar, sadece Atasever’in şahsi mağduriyetini gidermekle kalmıyor, aynı zamanda benzer durumda olan yüzlerce kişi için de emsal teşkil ediyor. Hukuk devletinde idarenin eylemlerinin hukuka uygunluk denetimine tabi olması ve kazanılmış hakların korunması esastır. Bu karar, idarenin keyfi uygulamalarına karşı bireylerin hak arama özgürlüğünün güvencesi olarak öne çıkıyor. Ekonomik olarak bakıldığında, bir askerin alacağı yıpranma payı, komutan tazminatı gibi ek ödenekler ile sivil bir memurun maaşı arasındaki fark, sadece bir rakam değil, aynı zamanda o kişinin mesleki statüsünün, yıllarca biriktirdiği kariyerinin ve özverisinin de bir karşılığıdır. Yüksek yargının bu adımı, devlette liyakatin ve adil yönetimin ne denli önemli olduğunu vurgularken, OHAL sonrası süreçte yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi konusunda hukukun son sözü söylemeye devam edeceğinin de güçlü bir işareti olarak okunmalıdır. Bu kararın, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne dönüş arayışında olan diğer eski askerler için de moral ve motivasyon kaynağı olacağı aşikardır.
