Tarık Cengiz
Dünya Diplomasisinde Büyük Boşluk
Beyaz Saray’ın küresel arenadaki gücü ciddi bir sınavdan geçiyor. ABD merkezli Wall Street Journal’ın sızdırdığı son rapor, Washington’ın diplomatik ağının adeta ‘başsız’ kaldığını ortaya koydu. Dünya genelindeki 195 ABD büyükelçiliğinin tam 115’inde şu an atanmış bir büyükelçi bulunmuyor. Bu durum, süper gücün dış politikada elinin kolunun bağlanması ve kriz anlarında muhatapsız kalması anlamına geliyor. Diplomasi koridorlarında yankılanan bu eksiklik, Washington’ın küresel hegemonyasını da sarsıyor.
Sıcak Bölgelerde Muhatap Bulunamıyor
Krizin boyutu sadece rakamlarla sınırlı değil; elçisi olmayan ülkelerin listesi adeta bir ‘ateş hattı’ haritasını andırıyor. Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın en hararetli döneminde, her iki başkentte de tam yetkili bir Amerikan elçisinin olmaması büyük bir zafiyet olarak görülüyor. Sadece bu kadar da değil; Orta Doğu’nun kalbi sayılan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Irak ve Kuveyt gibi stratejik noktalarda da koltuklar boş duruyor. Washington, bu ülkelerle en hassas güvenlik ve enerji pazarlıklarını yürütürken masada en üst düzey temsilcisinden yoksun kalıyor. Sıcak hatlarda telefonun diğer ucunda karar verici bir elçinin olmaması, sahadaki operasyonel hızı da sekteye uğratıyor.
Afrika’da Çin’e Karşı Büyük Kayıp
ABD’nin en büyük küresel rakibi olan Çin ile yürüttüğü nüfuz savaşı, Afrika kıtasında iyice kızışmış durumda. Ancak Washington, bu stratejik kıtada da sahada değil. Afrika’daki 51 büyükelçiliğin 37’sinde elçi bulunmuyor. Çin bölgeye dev yatırımlar ve üst düzey diplomatik heyetler gönderirken, ABD’nin temsil düzeyindeki bu derin eksikliği, kıtadaki etkisini her geçen gün biraz daha zayıflatıyor. Diplomatik kulislerde bu durumun ‘teslimiyetten farksız’ olduğu ve Çin’in boşluğu hızla doldurduğu konuşuluyor. Amerikan bayrağı elçilik binalarında dalgalansa da içeride karar verecek bir yetkilinin olmaması yerel yönetimler nezdinde ciddiyet kaybına yol açıyor.
Bürokrasi Çarkları ve Trump Etkisi
Peki, dünya yangın yeriyken bu koltuklar neden boş kalmaya devam ediyor? Sorunun kaynağında iki temel neden yatıyor. Birincisi, Donald Trump’ın büyükelçi seçimlerinde takındığı yavaş ve seçici tavır. İkincisi ise ABD Senatosu’ndaki onay sürecinin bir kaplumbağa hızıyla ilerlemesi. Başkan tarafından aday gösterilen isimlerin aylar, hatta bazen yıllar süren siyasi çekişmeler ve bürokratik engeller arasında boğulması, Amerikan dış politikasını felç ediyor. Şu an birçok ülkede görev, ‘maslahatgüzar’ sıfatıyla geçici memurlar tarafından yürütülüyor. Ancak bu geçici çözüm, kriz anlarında devlet başkanlarıyla doğrudan görüşebilecek yetkiye sahip bir büyükelçinin ağırlığını asla yansıtmıyor.
Diplomatik Handikapın Bedeli Ağır Olabilir
Haberde altı çizilen en kritik nokta ise bu boşluğun yarattığı ‘diplomatik handikap’. Bir büyükelçinin yokluğu, o ülkenin en üst düzeyiyle doğrudan temas kurulamaması ve devletin ağırlığının hissedilememesi demek. İstihbarat paylaşımından ekonomik iş birliklerine, vize krizlerinden askeri anlaşmalara kadar her alanda bürokratik engellerin aşılması imkansız hale geliyor. Washington’ın rakipleri bu boşluğu fırsat bilip hamlelerini yaparken, Amerikan diplomasisinin içine düştüğü bu sessizlik, dünya genelinde güç dengelerini kalıcı olarak değiştirebilecek bir tehdit oluşturuyor.
