Ceyhun Demirbaş
Hürmüz Boğazı’nda Tansiyon: Cebimize Kim Dokunuyor?
Küresel siyasetin koridorlarında dolaşan her cümle aslında doğrudan bizim cüzdanımıza dokunuyor. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul’un Birleşmiş Milletler (BM) yolculuğu öncesi yaptığı açıklamaları sadece diplomatik bir nezaket ziyareti olarak okumak büyük hata olur. Wadephul, Berlin’den New York’a giderken aslında küresel ekonominin can damarı olan Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın faturasını önümüze koyuyor. Orta Doğu’daki gerilimler ve Ukrayna’daki savaşın üzerine bir de Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik sorunu eklenince, dünya ekonomisi nefes alamaz hale geliyor.
Hürmüz Boğazı demek, dünya petrol piyasasının kalbi demek. Wadephul’un da altını çizdiği gibi; dünyada dolaşan her beş litre petrolden biri bu dar boğazdan geçmek zorunda. Eğer bu boğazda bir ‘tıkanıklık’ veya bir ‘abluka’ yaşanırsa, bunun sonucunu New York’taki borsacıdan çok, sabah işine gitmek için arabasına binip marşa basan vatandaş hisseder. Benzin istasyonlarındaki tabelaların her gün neden değiştiğini anlamak için haritaya bakıp Hürmüz’ü bulmak yeterli. Buradaki en ufak bir sarsıntı, küresel bir enflasyon dalgasını tetikleyecek kadar güçlü.
Gübre Krizi Kapıda: Mutfaktaki Yangın Büyür mü?
Mesele sadece depo dolusu benzinle sınırlı değil. Wadephul’un uyarısı çok daha derin bir yaraya parmak basıyor: Gıda arzı. Körfez ülkelerinden gelen gübre sevkiyatı bu boğaza bağlı. Gübre olmazsa tarımsal üretim düşer, ürün kaybı yaşanır ve en nihayetinde pazar tezgahındaki domatesin, biberin fiyatı katlanır. İran’ın bu bölgedeki hamlelerini ‘küresel ekonomiye saldırı’ olarak nitelendiren Alman Bakan, aslında refahımızın ne kadar kırılgan bir ipliğe bağlı olduğunu hatırlatıyor. Enerji ve gübre erişimi kısıtlandığında, sadece zengin ülkeler değil, gelişmekte olan tüm toplumlar büyük bir kıtlık ve pahalılık riskiyle karşı karşıya kalıyor.
BM Düzeni Miadını Doldurdu mu?
Diplomasinin artık sadece masada değil, sahada da sonuç vermesi gerekiyor. Almanya, Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret gemilerinin güvenliği için BM’nin devreye girmesini, hatta bir ‘yetki’ mekanizması oluşturmasını istiyor. Ancak burada devasa bir engel var: BM Güvenlik Konseyi’ndeki tıkanmış yapı. Çıkarları çatışan ülkelerin kararları bloke etmesi, küresel krizlerin çözümünü imkansız kılıyor. Wadephul, BM’nin kendini yenilemesi gerektiğini açık açık söylüyor. Eğer BM bu haliyle devam ederse, sadece bir tartışma kulübü olarak kalacak ve bizler de artan enerji maliyetlerini ödemeye devam edeceğiz.
Almanya’nın 2027-2028 dönemi için BM Güvenlik Konseyi adaylığı ise bu düzensizliğe bir müdahale çabası olarak görülüyor. ‘Saygı-Adalet-Barış’ sloganıyla yola çıkan Berlin, kaynakların adil dağılımını savunuyor. Vatandaşın anlayacağı dille söylersek; eğer uluslararası ticaret yolları güvenli olmazsa, adalet yerini bulmazsa ve barış sağlanmazsa, cebimizdeki para her geçen gün daha fazla erimeye mahkum kalacak. New York’taki bu diplomasi trafiği, aslında hepimizin ortak geleceğini ve ekmeğinin fiyatını belirleme mücadelesidir.
