Barış Kocabaş
Osmanlı’nın Modern Şehircilik Deneyi
Eskişehir’in Çifteler ilçesinde yer alan Abbas Halim Paşa Mahallesi, Türkiye’deki geleneksel köy yerleşimlerinden çok farklı bir yapıya sahip. 1912 yılında temelleri atılan bu yerleşim yeri, sanki cetvelle çizilmiş sokakları ve kusursuz simetrisiyle görenleri şaşkına çeviriyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde hayata geçirilen bu vizyoner proje, yüz yılı aşkın süredir ayakta kalarak modern şehircilik dersi veriyor.
Eşitlik Üzerine Kurulan Düzen
Köyün kuruluş hikayesi, sosyolojik açıdan büyük bir planlama başarısını barındırıyor. Bulgaristan’dan göç etmek zorunda kalan Türk ailelerin yerleştirildiği bu bölgede, toplumsal adaleti sağlamak amacıyla son derece hassas bir sistem uygulandı. Dönemin idarecileri, göçmen ailelerin hiçbir ayrımcılığa maruz kalmaması için her haneye eşit miktarda toprak dağıttı. Her aileye tam 120 dekar tarım arazisi ve ev yapmaları için 700 metrekarelik arsa tahsis edildi. Bu adaletli paylaşım, köy halkı arasındaki bağları güçlendirirken, çarpık kentleşmenin de önüne geçti.
Modern Çağın Kıskacında Boşalan Haneler
Tarihi dokusu ve dikkat çekici mimari yapısıyla ayakta kalan Abbas Halim Paşa Mahallesi, ne yazık ki modern çağın getirdiği ekonomik zorluklara ve göç dalgasına karşı direnmekte zorlanıyor. Geçmişte canlı bir sosyal yaşama ve yoğun nüfusa ev sahipliği yapan bu planlı yerleşim, genç nüfusun iş imkanları nedeniyle büyük şehirlere taşınmasıyla sessizliğe büründü. Zamanında yüzlerce hanenin bacasının tüttüğü köyde, günümüzde aktif olarak yaşamını sürdüren hane sayısı 150 civarına kadar geriledi. Tarım arazilerinin verimli olmasına rağmen, gençlerin tarımdan uzaklaşması bu tarihi yerleşimi sessiz bir açık hava müzesine dönüştürüyor.
Geleceğe Taşınması Gereken Bir Miras
Mimarlık ve tarih meraklıları için benzersiz bir laboratuvar niteliğindeki bu köy, hak ettiği ilgiyi görmeyi bekliyor. Türkiye’de planlı şehirciliğin ilk örneklerinden biri olan mahallenin korunması ve turizme kazandırılması, bölgenin makus talihini değiştirebilir. Günümüzde ayakta kalan az sayıdaki sakin, geleneksel misafirperverlikleriyle burayı ziyaret edenleri ağırlamaya devam ediyor. Ancak bu tarihi mirasın tamamen yok olmaması için acil koruma planlarının devreye sokulması gerekiyor.
Kaynak: Eskisehir
