Küresel Tütün Bağımlılığı Organlara Zarar Veriyor
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünya genelinde 1,2 milyar insan vücudun neredeyse tüm hayati organlarına zarar veren tütün mamullerini tüketiyor. Küresel ölçekte tütün bağımlılığı; kanser, kalp rahatsızlıkları, felç, akciğer hastalıkları, üreme yetisinin azalması ve bağışıklık sisteminin zayıflaması gibi ciddi sağlık problemlerine yol açarak erken ölümleri tetikliyor. Bu bağımlılık türü, 20’den fazla kanser çeşidi ile yaşam kalitesini düşüren birçok kronik hastalık için en büyük risk faktörleri arasında yer alıyor.
Tütün kullanımına bağlı can kayıpları, Covid-19 pandemisinin en yoğun dönemlerindeki küresel ölüm oranlarıyla benzer bir seviyede seyrediyor. Her yıl düzenli olarak gerçekleşen bu kayıplara karşın, tütün salgını toplumlar tarafından Covid-19 salgını kadar büyük bir tehdit olarak görülmüyor.
Halk sağlığına yönelik en büyük tehditlerden biri kabul edilen bu küresel salgın, can kayıplarının yanı sıra milyonlarca insanda kalıcı sakatlıklara, yaşam kalitesinde kayıplara ve uzun vadeli sağlık sorunlarına neden oluyor. Dünya çapında en yaygın kullanılan sigaranın yanı sıra nargile, puro, ısıtılmış tütün ürünleri, pipo tütünü ve dumansız tütün alternatiflerinin de hiçbir güvenli kullanım şekli bulunmuyor.
Tütün Kullanımı Her Yıl Milyonlarca Can Alıyor
Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel raporlarına göre, her yıl 7 milyondan fazla kişi doğrudan tütün tüketimiyle ilişkili hastalıklar sebebiyle yaşamını yitiriyor. Bu can kayıplarının 1,3 milyondan fazlasını ise kendisi hiç sigara kullanmadığı halde pasif içici konumunda olan kişiler oluşturuyor. Küresel tütün kullanıcılarının yaklaşık yüzde 80’i düşük ve orta gelir seviyesindeki ülkelerde ikamet ediyor. Bu durum, tütünden kaynaklanan hastalık ve ölüm yükünün en yoğun şekilde bu bölgelerde hissedilmesine yol açıyor. Bağımlılık nedeniyle hane halkı kaynaklarının gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlar yerine tütün ürünlerine aktarılması yoksulluğu daha da derinleştiriyor. Sigara tüketiminin küresel ekonomiye yıllık maliyetinin ise sağlık giderleri, iş gücü kaybı ve erken ölümlere bağlı verimlilik düşüşleri dahil olmak üzere 1,4 trilyon doları geçtiği öngörülüyor.
Sigara Tüketiminde Çin Lider Konumda
Dünya genelinde tütün ürünleri arasında en yaygın olan sigara tüketiminde Çin ilk sırada yer alıyor. Küresel çapta her yıl içilen yaklaşık 5 trilyon sigaranın neredeyse yarısı tek başına bu ülkede tüketiliyor. Kişi başına düşen tüketim oranlarında ise Doğu Avrupa ve Balkan ülkeleri uzun süredir liderliğini koruyor. Yıllık 2,4 trilyon sigara satışının yapıldığı Çin’de 300 milyondan fazla aktif kullanıcı bulunuyor. New York Times’ın yayımladığı verilere göre, 2003-2023 yılları arasında dünya genelinde sigara tüketimi yüzde 26 oranında gerilerken, Çin’deki tüketim yüzde 39 oranında artış gösterdi.
Endonezya İkinci Sırada Yer Alıyor
Tütün kullanımının salgın boyutuna ulaştığı Endonezya, küresel sıralamada Çin’in hemen arkasından ikinci büyük sigara tüketicisi olarak yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü ve Endonezya Sağlık Bakanlığı’nın 2024 yılı ortak raporuna göre, ülkede yetişkin nüfusun yüzde 34,5’i tütün kullanıyor. Bu oran yaklaşık 70,2 milyon kişiye karşılık geliyor. Genç nüfusun tütün sektörünün doğrudan hedefi haline geldiği bu kalabalık ülkede, elektronik sigara kullanım oranının son 10 yılda 10 kat artması dikkat çekiyor. Uluslararası analizlere göre bu iki ülkeyi sırasıyla Hindistan, Rusya, ABD ve Japonya takip ediyor. Türkiye de dünya genelinde en çok sigara tüketilen ülkeler arasında üst sıralarda bulunuyor. Türkiye genelinde 20 milyonun üzerinde sigara kullanıcısı mevcut. Balkanlar’da geçmişte yaygın olan Türk gibi sigara içmek tabiri günümüzde etkisini yitirse de Türkiye, Avrupa genelinde sigara kullanım oranının en yüksek olduğu ülkelerden biri olmaya devam ediyor.
Nüfusa Oranla Sigara Tüketiminde Balkanlar Öne Çıkıyor
Toplam tüketim miktarlarında yoğun nüfuslu ülkeler öne çıksa da nüfusa oranla sigara içme sıklığında Balkan ülkeleri dikkat çekici oranlara sahip. Tütün tüketim verilerini küresel ölçekte derleyen Tobacco Atlas verilerine göre, Sırbistan yüzde 30,8 ile yetişkin nüfusta sigara kullanım oranının en yüksek olduğu ülkelerin başında geliyor. Sırbistan’ı yüzde 28,7 ile Endonezya ve yüzde 26,1 ile Bulgaristan takip ediyor. Aynı listede Türkiye, Yunanistan ve Bosna Hersek de üst sıralarda konumlanıyor. Dünya Sağlık Örgütü değerlendirmelerinde ise Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan, Avrupa’da tütün kullanım oranlarının zirvede olduğu ülkeler olarak nitelendiriliyor.
Küresel Ölçekte Tütün Kullanımında Azalma Eğilimi
Bazı ülkelerdeki artış trendine rağmen, dünya genelindeki tütün kullanım oranlarında genel bir düşüş gözleniyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 yılı raporuna göre, 2000 yılında 1,38 milyar olan küresel kullanıcı sayısı, 2024 yılı itibarıyla 1,2 milyara gerilemiş durumda. Buna karşın DSÖ, özellikle gençler arasında yaygınlaşan elektronik sigara ve yeni nesil nikotin ürünlerinin yeni bir bağımlılık dalgası yarattığı konusunda uyarılarda bulunuyor.
Kaynak: Hürriyet
