Nuran Kocadağ
Dünya diplomasisinin kalbi önümüzdeki Mart ayında yeniden İsviçre’nin tarihi dokusuna sahip Cenevre kentinde atmaya hazırlanıyor. İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki gerilimli ama bir o kadar da elzem olan dolaylı müzakereler, küresel piyasaların ve bölgesel dengelerin odağına yerleşmiş durumda. Üst düzey bir İranlı yetkiliden sızan bilgiler, iki devletin bir “ara anlaşma” ihtimalini ciddi şekilde değerlendirdiğini ortaya koyuyor. Bu gelişme, yıllardır süregelen ekonomik ambargolar ve nükleer krizin gölgesinde nefes almaya çalışan Orta Doğu için kritik bir dönemeç anlamına geliyor. Tarafların kapalı kapılar ardında yürüttüğü bu trafik, sadece bir siyasi hamle değil, aynı zamanda küresel enerji koridorlarının geleceğini de tayin edecek mahiyette.
Nükleer Dengeler ve Uranyum Bilmecesi
Müzakerelerin en hassas noktasını kuşkusuz nükleer haklar ve uranyumun akıbeti oluşturuyor. Tahran yönetimi, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) çerçevesinde uranyum zenginleştirme hakkından taviz vermemekte kararlı. Ancak masadaki formüller oldukça yaratıcı ve esnek görünüyor; İran’ın mevcut uranyum stokunun bir kısmını ihraç etmesi veya saflık seviyesini seyrelterek bir “bölgesel konsorsiyum” modeli üzerinde çalışılması ciddi seçenekler arasında. Siyasi uzmanlar, bu tür bir modelin hem İran’ın egemenlik haklarını sembolik olarak koruyabileceğini hem de Batı dünyasının güvenlik endişelerini bir nebze olsun dindirebileceğini öngörüyor. Bu stratejik denge, bölgedeki nükleer yarışın kontrol altına alınması adına son yılların en önemli diplomatik manevrası olarak nitelendiriliyor.
Ekonomi ve Güvenlik Kıskacında Son Durum
Sürecin ekonomik ayağında ise İran’ın petrol ve doğalgaz rezervleri üzerindeki kırmızı çizgileri netliğini koruyor. Tahran, kaynakların mülkiyetini dış güçlere devretmeyi kesin bir dille reddederken, ABD merkezli dev enerji şirketlerine “yüklenici” sıfatıyla kapıyı aralık bırakıyor. Bu durum, ekonomide pragmatik bir yaklaşımın işareti olarak görülse de, yaptırımların hafifletilmesi konusundaki mekanizma farklılıkları henüz tam anlamıyla aşılamadı. Öte yandan, ABD kanadından gelen askeri müdahale imalarını barındıran sert söylemler ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi‘nin “Savaşa da barışa da hazırız” şeklindeki onurlu duruşu, masadaki gerilimin ne denli yüksek olduğunu kanıtlıyor. Sonuç olarak, Mart ayındaki bu dolaylı temaslar, dünya siyasetinde sadece iki ülkenin değil, tüm uluslararası toplumun huzuru için belirleyici bir diplomatik sınav niteliği taşıyor.
