Zeynep Karasu
ABD Başkanı Donald Trump, 28 Şubat sabahı İsrail ile birlikte İran’a karşı başlattıklarını duyurduğu operasyonun ardından basın mensuplarının karşısına çıkarak operasyonun gerekçelerini ve hedeflerini açıkladı. Yaptığı detaylı değerlendirmede, İran’ın nükleer programdan vazgeçmemesini ve füze geliştirme faaliyetlerini bu askeri müdahalenin temel nedenleri olarak gösterdi. Başkan Trump, İran’ın füze kapasitesini yok etme hedefini net bir şekilde ifade ederken, operasyonun seyrine dair de tahminlerde bulundu.
Basın toplantısında dile getirilen en çarpıcı iddialardan biri, İran’a ait 10 savaş gemisinin imha edilmiş olmasıydı. Bu iddia, Hazine Bakanlığı’nın askeri operasyonlara ek olarak İran’ın nükleer programına yönelik de ekonomik yaptırımlar uygulayacağını duyurmasıyla eş zamanlı geldi. Bu gelişmeler, uzun süredir gerilim hattında olan ABD-İran ilişkilerinin yeni bir boyuta ulaştığını gösteriyor. Bölgesel güvenlik analistleri, bu tarz geniş kapsamlı operasyonların Orta Doğu’daki güç dengelerini kökten değiştirebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
İran’ın Füze Programı ve Askeri Kapasiteler Üzerine Değerlendirme
Başkan Trump’ın açıklamalarına göre, operasyonun ana hedefi İran’ın füze programını sona erdirmek. Trump, İran’ın nükleerden vazgeçmediğini ve füze programının bölgesel ve küresel tehdit oluşturduğunu vurguladı. Özellikle ABD’ye ulaşabilecek kapasitede füzeler geliştirildiğini ileri sürerek, bu duruma tolerans gösterilemeyeceğini belirtti. Uluslararası alanda, nükleer anlaşmadan (JCPOA) çekilmesiyle başlayan süreç, ABD’nin İran üzerindeki baskısını artırmasına neden olmuştu. Bu operasyon, ABD’nin füze tehdidine karşı askeri bir çözüm yolunu tercih ettiğini gösteriyor.
Operasyonun boyutu hakkında bilgi veren Trump, zaferin kolay olacağını ancak savaşın 4-5 haftadan uzun sürebileceğini öngördü. Ayrıca İran donanmasına yönelik de kapsamlı bir operasyon yürütüldüğünü, şu ana kadar 10 İran savaş gemisinin batırıldığını iddia etti. Bu deniz gücünün yok edilmesi, İran’ın Basra Körfezi’ndeki seyrüsefer güvenliği ve petrol ticareti üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik stratejik bir hamle olarak yorumlanıyor. Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji arzı için hayati öneme sahip olduğu düşünüldüğünde, bu askeri eylemlerin uluslararası ticarete etkileri de yakından izleniyor.
Bölgesel İstikrar ve Uluslararası Hukuk Bağlamı
Başkan Trump’ın “İran sadece bizim için değil, Orta Doğu için de tehdit” sözleri, operasyonun bölgesel müttefiklerle koordinasyon içinde yürütüldüğünü ve sadece ABD çıkarlarını değil, bölgesel istikrarı da hedeflediğini gösteriyor. Ancak uluslararası hukuk perspektifinden bakıldığında, egemen bir devlete karşı bu tür askeri eylemlerin meşruiyeti ve potansiyel sonuçları tartışma konusu. Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun kararlarına göre, askeri müdahalenin meşru sayılması için “derhal ve orantılı” olması gerekmektedir. Bu operasyonun uluslararası camiada nasıl yankı bulacağı ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) tepkisi, bölgesel dengeyi belirleyecek temel unsurlardır.
Bu tarz operasyonların toplumsal etkileri arasında enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, ticari rotaların aksaması ve potansiyel sivil kayıpları yer alır. Sivil kayıpların yaşanması durumunda insani yardım kuruluşlarının devreye girmesi ve uluslararası insancıl hukuk kurallarının uygulanması zorunlu hale gelecektir. Güvenlik uzmanları, bu gerilimin diplomatik yollarla çözülememesi durumunda, bölgedeki diğer aktörlerin de çatışmaya dahil olma riskinin bulunduğunu belirtiyor.
