Barış Kocabaş
Son yıllarda Türkiye’nin dört bir yanından gelen felaket haberleri, doğanın dengesinin ne denli sarsıldığını ve ekolojik dengenin nasıl bir uçuruma sürüklendiğini gözler önüne seriyor. Antalya’da bir ay süren kesintisiz yağışların ardından taşan akarsular, Çanakkale’de yıllardır kurumaya yüz tutmuşken aniden taşan barajlar ve İzmir’den Yozgat’a kadar uzanan heyelan haberleri, aslında tek bir gerçeğe işaret ediyor: İklim krizi kapımızda değil, artık hayatımızın tam merkezinde. Süleyman Demirel Üniversitesi Su Enstitüsü kurucu üyesi Dr. Erol Kesici’nin de belirttiği gibi, asıl mesele yağışın azlığı ya da çokluğu değil; bizim bu suyu yönetememe konusundaki ısrarcı beceriksizliğimizdir.
Betonlaşan Şehirler ve Kaybolan Yeraltı Su Rezervleri
Türkiye’nin coğrafi yapısı incelendiğinde, özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerindeki plansız yapılaşmanın ve su yataklarının betonla hapsedilmesinin bedelini ağır ödediğimiz görülüyor. Geleneksel şehir planlamasında suyun toprakla buluşması engellenirken, su yatakları daraltılıyor ve üzerine devasa beton kütleleri dikiliyor. Oysa modern dünyada kabul gören ‘Sünger Kent’ modeli, yağmur suyunu bir atık değil, hayati bir kaynak olarak görüyor. Geçirimli kaldırımlar, yeşil çatılar ve yapay sulak alanlar sayesinde sel riski minimize edilirken, yeraltı su rezervleri de doğal yollarla besleniyor. Türkiye’deki mevcut mevzuatlar ve yerel yönetim yasaları, altyapı çalışmalarında bu tip ekolojik çözümleri teşvik etse de uygulama aşamasında ciddi aksaklıklar yaşanıyor. Afet Yönetimi ve Koordinasyon süreçleri genellikle olay yaşandıktan sonra, yani iş işten geçtikten sonra devreye giriyor; oysa proaktif önlemler ve su hasadı teknikleri hayati önem taşıyor.
Deniz Çayırlarından Yaban Hayatına Ekolojik Savunma Hattı
Sadece karada değil, ‘Mavi Vatan’ olarak adlandırdığımız denizlerimizde de alarm zilleri çalıyor. Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde hayata geçirilen DERİA Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemi, denizlerin akciğeri olan deniz çayırlarını korumak adına devrim niteliğinde bir adım. Kontrolsüz demirleme nedeniyle tahrip olan deniz tabanı, ekosistemin çökmesine ve oksijen üretiminin azalmasına neden oluyor. Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yönetilen bu yeni dijital sistemle, teknelerin konaklama süreleri sınırlandırılarak deniz tabanının nefes alması ve ekolojik döngünün sürdürülmesi hedefleniyor. Deniz hukukuna ve çevre koruma kanunlarına göre bu tür hassas bölgelerdeki denetimler, biyoçeşitliliğin korunması için anayasal bir sorumluluktur.
Öte yandan, ekosistemdeki bozulmalar sadece fiziksel çevreyle sınırlı kalmıyor; esaret altındaki canlıların biyolojik ve sosyal davranışlarını da derinden etkiliyor. Japonya’daki Punch adlı yavru makak örneğinde gördüğümüz gibi, stres altındaki annelerin yavrularını reddetmesi, doğadan koparılmanın yarattığı psikolojik bir yıkımdır. Yaban hayatı veteriner hekimliği ve biyoçeşitlilik protokollerine göre, bu tip durumlarda uygulanan rehabilitasyon süreçleri, sadece fiziksel hayatta kalmayı değil, aynı zamanda türün sosyal becerilerinin gelişimini de hedeflemek zorundadır. Adli ve idari süreçlerin çevre suçlarına karşı daha sert yaptırımlar uygulaması gereken bu dönemde, doğayı korumak sadece bir tercih değil, bir varoluş mücadelesidir. Unutmamalıyız ki doğayı korursak, o da bizi koruyacaktır.
