Mehmet Ertürkler
Bir sabah uyandık ve kendimizi Adnan Ziyagil’in Japonca replikleriyle kungfu yaptığı, Behlül’ün ise Uzak Doğu felsefesiyle harmanlandığı o meşhur videoyu WhatsApp gruplarında paylaşırken bulduk. Ofis masalarında kıkırdayarak izlediğimiz, “bak teknoloji nerelere geldi” diyerek eşimize dostumuza gönderdiğimiz o saniyeler, aslında geleneksel sinema endüstrisinin tabutuna çakılan ilk çivilerden biriydi. Sıradan izleyici için tebessüm kaynağı olan bu dijital illüzyonlar, Hollywood’un dev bütçeli platolarında soğuk duş etkisi yaratmış durumda.
Sinema dünyasının ağır topları ile yapay zekâ platformları arasındaki o ince çizgi nihayet aşıldı ve kılıçlar kınından çıktı. Tartışmanın odağında ise Tom Cruise ve Brad Pitt gibi iki dev ismi, rızaları dışında bir ringe hapseden Çin merkezli yapay zekâ platformu Seedance yer alıyor. Seedance tarafından üretilen ve hiper-gerçekçi dokusuyla gerçeklik algısını altüst eden o dövüş videosu, film şirketlerinin sabrını taşıran son damla oldu. Artık mesele sadece bir video değil, mülkiyetin ta kendisidir.
Dijital Kimlik ve Hukuki Labirentlerin Ortasında
Yapay zekâ ile oluşturulan içeriklerin hukuki statüsü, bugün dünya genelinde en çok tartışılan gri alanlardan birini oluşturuyor. Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında değerlendirilen eser sahipliği ve kişilik hakları, dijital dünyada “deepfake” teknolojisiyle birlikte büyük bir sınav veriyor. Bir aktörün sesini, yüz hatlarını ve mimiklerini taklit ederek rızası dışında bir ticari veya sanatsal ürüne dönüştürmek, sadece bir telif ihlali değil, aynı zamanda kişilik haklarına yönelik ağır bir saldırı olarak nitelendiriliyor.
Hukuki süreçlerin işleyişi genellikle platformun merkezine göre değişiklik gösterse de, uluslararası telif hukukunda “Right of Publicity” (Tanınırlık Hakkı) kavramı bu davaların temelini oluşturuyor. Hollywood stüdyolarının başlattığı bu hamle, sadece bir videonun kaldırılması değil, gelecekte oyuncuların dijital ikizlerinin kontrolsüzce kullanılmasının önüne geçilmesini hedefliyor. Adli süreçlerde, bu tür videoların üretiminde kullanılan algoritmaların veri tabanlarındaki telifli görsellerin incelenmesi ve bilirkişi raporlarıyla suçun kapsamının belirlenmesi süreci bekleniyor.
Yapay Zekâ Sinemanın Sonu mu, Yoksa Yeni Bir Araç mı?
Toplumsal açıdan baktığımızda, bu teknolojinin sadece eğlence değil, aynı zamanda büyük bir dezenformasyon riski taşıdığını görmek zorundayız. Gerçeği kurgudan ayıramadığımız bir noktada, sinema sanatının o büyüleyici “inandırıcılığı” yerini büyük bir güven krizine bırakabilir. Hollywood’un bu sert çıkışı, aslında bir nevi ekmek kavgasıdır; zira dublörlerden görsel efekt sanatçılarına kadar binlerce çalışanın emeği, bir yazılımın birkaç saniyelik işlem gücüyle ikame edilme tehdidi altındadır.
Sonuç olarak, Adnan Bey’in Japonca konuşması masum bir şaka olarak kalsa da, Tom Cruise’un dijital gölgesi üzerinden dönen bu büyük rant savaşı, geleceğin telif yasalarını yeniden yazdıracak gibi görünüyor. Sinema şirketleri, Seedance örneğinde olduğu gibi, dijital dünyadaki sınır ihlallerine karşı bariyerler örerken, biz izleyiciler de bir sonraki videonun gerçek mi yoksa bir algoritmanın ürünü mü olduğunu sorgulayan birer şüpheciye dönüşüyoruz. Teknolojinin hızı karşısında hukukun hantal adımları, bu yeni dünya düzeninde nasıl bir koruma kalkanı oluşturacak hep birlikte göreceğiz.
