Sıradan Bir Biberin ‘Mucizevi’ Yükselişi
Diyarbakır’dan gelen son haber, Türkiye’nin ekonomik gerçekliğini ve ne yazık ki bazı ticari ahlak anlayışlarını bir kez daha acı bir mizahla yüzümüze vuruyor. Ticaret Bakanlığı’nın yaptığı denetimler, sıradan bir yeşil sivri biberin, tarladan sofraya uzanan o meşakkatli yolculuğunda nasıl akıl almaz bir fiyat metamorfozu geçirdiğini gözler önüne serdi. Tam 20 liraya alınan bir ürünün, raf etiketiyle 249.99 lirayı göstermesi, basit bir fiyat artışından öte, adeta bir ‘fiyat sihirbazlığı’ olarak kayıtlara geçti. Bu, sadece bir biberin hikayesi değil, derinleşen fiyat makasının ve vatandaşın sırtına yüklenen görünmez verginin ta kendisi.
Fiyat Makasının Perde Arkası: Kim Ne Kazanıyor?
Bakanlık raporları, bu ‘mucizenin’ nasıl gerçekleştiğine dair çarpıcı detaylar içeriyor. Örneğin, Adana Karataş’tan 7 TL’ye alınan kırmızı kapya biber, Diyarbakır’daki komisyoncu üzerinden zincir markete 30 TL’ye geliyor, ancak nihai tüketicinin önüne tam 199.99 TL’lik bir etiketle çıkıyor. Yeşil sivri biberin durumu daha da ‘pespaye’: Diyarbakır’daki firma 20 TL’ye alıp zincir markete satıyor, market ise vatandaşa 249.99 TL’ye sunuyor. Konya Ereğli’den 5.30 TL’ye alınan salatalık, Diyarbakır’da komisyoncuya 12 TL’ye devredilip, zincir market rafında 79.99 TL oluyor. Ve son darbe: Mersin’den 130 TL’ye alınan yeşil sivri biber, market rafında 249.99 TL’ye fırlıyor. Bu tablo, tedarik zincirindeki her halkada birilerinin ‘işini bildiğini’, sistemin açıklarını ustaca kullandığını fısıldıyor. Üreticinin üç kuruşa sattığı ürün, tüketiciye on katı, yirmi katı fiyatla ulaşırken, aradaki “değer zinciri” (!) adeta bir kara kutuya dönüşüyor.
Vatandaşın Cüzdanındaki Görünmez Eller
Bu akıl almaz fiyat farklılıkları, sadece birer istatistikten ibaret değil; her bir fiyat artışı, vatandaşın sofrasından, cebinden, geleceğinden çalınan bir parçadır. Temel gıda ürünlerindeki bu denli astronomik artışlar, hane halkı bütçelerini derinden sarsıyor. Enflasyonla mücadele söylemlerinin havada uçuştuğu bir dönemde, temel besin maddelerindeki bu fiyat oyunları, alım gücünü eritiyor, vatandaşı her gün daha fazla yoksulluğa itiyor. Pazardaki 20 liralık biberin, markette 250 lira olması, sadece bir fiyat farkı değil, aynı zamanda toplumda büyüyen bir güven krizinin de yansımasıdır. İnsanlar, artık her etikete şüpheyle bakıyor, hangi elin cebinde olduğunu sorguluyor.
Denetimler Yeterli mi, Ceza Güldürüyor mu?
Ticaret Bakanlığı’nın haksız fiyat artışlarını tespit edip gerekli idari yaptırımların uygulanması için konuyu Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu’na iletmesi takdire şayan. Ancak mesele, bu kurulların vereceği cezaların, yaşanan “fiyat sihirbazlığının” maliyetine oranla ne kadar caydırıcı olduğudur. Onlarca liralık ürünün, yüzlerce liraya satılmasından elde edilen haksız kazancın yanında, olası bir para cezasının “işin maliyeti” olarak görüldüğü senaryolar ne yazık ki yabancımız değil. Bu durum, sistemin kendiliğinden düzelmesini beklemek yerine, daha sıkı denetimler, daha şeffaf bir tedarik zinciri ve en önemlisi, haksız kazanç sağlayanlara gerçekten canını acıtacak cezalar uygulanmasını zaruri kılıyor. Aksi takdirde, bu “fiyat sihirbazları”, her yeni denetimde yeni numaralarla karşımıza çıkmaya devam edecek, biz de her seferinde “vay canına” demekle yetineceğiz.
