Hülya Çetin
Yetim Kelimesinin Kökeni ve Sözlük Anlamı Nedir?
Günlük hayatta sıkça karşılaşılan ancak hukuki, dini ve toplumsal açıdan farklı tanımlara sahip olan kelimelerden biri de yetim sözcüğüdür. Dilimize Arapçadan geçen bu kavram, sadece anne ve babasını kaybetmiş çocukları ifade etmekle kalmıyor, aynı zamanda yasal mevzuatlarda ve dini literatürde çok daha geniş bir anlama bürünüyor. Kelime kökeni olarak “tek kalmak” ya da “yalnızlaşmak” anlamını taşıyan yetem kökünden türeyen sözcük, zamanla Türkçe ses uyumuna göre şekillenerek günümüzdeki halini almıştır.
Türk Dil Kurumu’na Göre Yetim Kime Denir?
Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde yetim kelimesinin tanımı oldukça net bir sınırla çizilmiştir. TDK’ya göre babası ölmüş olan çocuklara yetim denir. Toplumda genellikle hem annesini hem babasını kaybeden çocuklar için bu tanım kullanılsa da, dil bilimsel ve resmi kaynaklarda doğrudan baba kaybı vurgulanır. Annesini kaybetmiş çocukları tanımlamak için ise “öksüz” kelimesi tercih edilir. Fıkıh yani İslam hukuku kaynaklarında ise kelimenin “tek kalmak” kökenine sadık kalınarak, eşini kaybeden ve yalnız kalan kadınlar için de bu nitelemenin yapıldığı görülmektedir.
Hukuk Sisteminde Yetimlik ve Haklar
Kavram sadece sözlüklerde yer alan bir tanımdan ibaret değildir. Türk hukuk sisteminde ve sosyal güvenlik mevzuatında yetimlik, bireylere doğrudan yasal haklar tanıyan kritik bir statüdür. Babasını veya sigortalı ebeveynini kaybeden çocukların geleceğini güvence altına almak adına devlet tarafından çeşitli imkanlar sunulur. Bu hakların başında miras paylaşımı ve “yetim aylığı” olarak bilinen sosyal destek ödemeleri gelmektedir.
Yetim Aylığı Başvuru Şartları Nelerdir?
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bağlanan ölüm aylığı, halk arasında yetim maaşı olarak adlandırılır. Bu haktan yararlanabilmek için belirli yaş ve cinsiyet sınırları mevcuttur. Erkek çocuklar öğrenim görmüyorlarsa 18, ortaöğrenime devam ediyorlarsa 20, yükseköğrenime devam ediyorlarsa 25 yaşına kadar bu aylığı alabilirler. Kız çocuklarında ise yaş sınırı aranmaz ancak evlenmemiş olmaları ve sigortalı bir işte çalışmıyor olmaları şartı aranır. Bu yönüyle kelime, toplumsal yardımlaşmanın ve devlet korumasının en önemli hukuki araçlarından biri haline gelmiştir.
Kaynak: Hürriyet
