Vildan Aydoğdu
Giriş
Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile akaryakıt ve LPG ürünlerinde yeni bir dönem başlıyor. Küresel piyasalardaki dalgalanmaların ve jeopolitik gerilimlerin etkisiyle yükselen petrol fiyatlarının yurt içi tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla “eşel mobil” sistemi yeniden devreye alındı. Bu geçici uygulama, vatandaşların bütçesi üzerindeki yükü hafifletmeyi ve enflasyonla mücadelede önemli bir adım atmayı hedefliyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan edinilen bilgilere göre, sistem, akaryakıt fiyatlarındaki artışların önemli bir kısmının vergi ayarlamalarıyla karşılanmasını öngörüyor.
Eşel Mobil Sisteminin İşleyiş Mekanizması
Uygulama, 2 Mart tarihi baz alınarak işleyecek. Buna göre, bu tarihten itibaren benzin, motorin ve LPG gibi petrol ürünlerinin uluslararası piyasa koşulları veya döviz kuru değişimleri nedeniyle fiyatlarında bir artış meydana gelirse, bu artış tutarının yüzde 75’ine kadar olan kısmı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi yoluyla absorbe edilecek. Bu sayede, fiyat artışlarının çok daha sınırlı bir kısmı doğrudan pompa fiyatlarına yansıtılmış olacak. Karar kapsamında, benzinde litre başına 14,8277 liraya, motorinde 13,9006 liraya ve LPG’de kilogram başına 11,3830 liraya kadar indirim potansiyeli bulunuyor. Öte yandan, uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının düşmesi durumunda da benzer bir mekanizma tersine işleyecek; düşüş tutarının yüzde 75’ine kadar olan kısım ÖTV artışı ile dengelenecek, ancak bu artış hiçbir şekilde 2 Mart tarihinde uygulanan ÖTV seviyesini geçmeyecek. Bu çift yönlü sistem, hem yükselişleri hem de düşüşleri belirli bir dengede tutmayı amaçlıyor.
Ekonomik Gerekçeler ve Geniş Kapsamlı Etkiler
Akaryakıt fiyatları, yalnızca bireysel tüketicilerin cüzdanını değil, aynı zamanda lojistik, üretim ve hizmet sektörleri başta olmak üzere tüm ekonomiyi doğrudan etkileyen stratejik bir maliyet kalemidir. Küresel enerji fiyatlarındaki ani ve yüksek artışlar, girdi maliyetlerini yükselterek zincirleme bir etkiyle genel fiyat seviyelerini yukarı çekme potansiyeli taşır. Bu durum, özellikle enflasyonla mücadelenin öncelikli olduğu bir dönemde, ekonomik istikrarı tehdit edebilir. Hükümetin bu noktada devreye aldığı eşel mobil sistemi, petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların ekonomik aktivite üzerindeki olumsuz etkilerini minimize etme ve enflasyonist baskıları dizginleme stratejisinin bir parçasıdır. Geçici nitelikteki bu uygulama ile ulusal ekonominin ve vatandaşların artan enerji maliyetlerinden korunması hedeflenmektedir.
Vatandaş ve İşletmeler Üzerindeki Yansıması
Sistemin en somut faydası, akaryakıt ve LPG fiyatlarında yaşanabilecek artışların önemli ölçüde filtrelenmesidir. Örneğin, uluslararası piyasalardaki değişimler nedeniyle akaryakıt ürünlerinde 10 liralık bir fiyat artışı beklendiğinde, bu artışın sadece 2,5 lirası nihai tüketiciye yansıyacak, geri kalan 7,5 liralık kısım ise ÖTV ve buna bağlı Katma Değer Vergisi (KDV) ayarlamaları ile devlet tarafından karşılanacaktır. Bu, hane halklarının ulaşım giderlerinde belirli bir öngörülebilirlik sağlarken, taşımacılık ve sanayi sektörlerinin maliyet hesaplamalarında da daha stabil bir zemin sunmaktadır. Yüksek miktarda bütçe gelirinden fedakarlık edilerek uygulanan bu mekanizma, geniş kitlelerin enerji fiyatlarındaki şoklardan korunmasını temin ederek toplumsal refahın sürdürülmesine katkıda bulunmaktadır.
