Mert Güçlü
Türkiye’nin kültürel mirası en değerli isimlerinden birini kaybetti. UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ünvanına layık görülen, Türkiye’nin son parşömen ustası İsmail Araç, 93 yaşında hayata gözlerini yumdu. Yaşlılığa bağlı sağlık sorunları ve solunum yetmezliği nedeniyle İzmir’in Bergama ilçesindeki evinde vefat eden usta sanatçının ölümü, yakınlarını ve kültür-sanat dünyasını yasa boğdu. Araç’ın cenazesi, Bergama Yeni Cami’de kılınan öğle namazının ardından Bergama Mezarlığı’nda toprağa verildi.
UNESCO Tescilli Bir Yaşam Öyküsü
İnsanlık tarihinin en önemli yazı malzemelerinden biri olan parşömeni, geleneksel yöntemlerle üreten dünyadaki son isimlerden biri olan İsmail Araç, 1933 yılında Bergama’da doğdu. Hayatını adadığı dericilik mesleğine henüz genç bir delikanlıyken, 1953 yılında Tabakçılar Köprüsü altında başladı. Tam 71 yıl boyunca aralıksız sürdürdüğü bu zanaat, ona uluslararası alanda büyük bir saygınlık kazandırdı. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2017 yılında “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” ilan edilen usta sanatçı, 2021 yılında ise UNESCO’nun seçkin “Yaşayan İnsan Hazinesi” listesine adını yazdırmayı başardı.
Bergama Krallığı’nın Antik Sırrını Yaşattı
Parşömen, milattan önce 2. yüzyılda Bergama Krallığı döneminde, papirüse alternatif olarak geliştirilen ve dayanıklılığıyla bilinen tarihi bir kağıt türüdür. İsmail Araç, bu antik yazı malzemesini hiçbir kimyasal madde kullanmadan, tamamen organik ve geleneksel yöntemlerle üretiyordu. Oğlak ve keçi derilerini günlerce süren yoğun bir fiziksel emekle işleyen Araç, “kavaleto” adı verilen özel bıçaklarla deriyi incelterek pürüzsüz hale getiriyordu. Onun bu benzersiz işçiliği ve sabrı, yıllar boyunca yerli ve yabancı pek çok tarihçi, araştırmacı ve belgesel yapımcısının ilgisini çekti.
Zanaatını Yarınlara Devretti
Son yıllarında en büyük endişesi, bu kadim sanatın kendisiyle birlikte yok olmasıydı. Ancak İsmail Araç, ömrünün son döneminde bu büyük sorumluluğu yerine getirmeyi başardı. Yetiştirdiği kadın çırakları Demet Sağlam Tokbay ve Nesrin Ermiş Pavlis’e el veren usta sanatçı, geleneksel “peştemal kuşatma” töreniyle onlara ustalık icazetini devretti. Bu sayede Bergama’nın bin yıllık kültürel hafızası ve parşömen üretimi, usta sanatçının ardından da yaşamaya devam edecek.
Kaynak: Hürriyet
