Dövizle Askerlik: Diaspora İçin Ağır Bir Fatura
Türkiye dışında yaşayan ve çalışan vatandaşlarımızın askerlik hizmetini döviz ödeyerek yerine getirmesine olanak tanıyan uygulama, son dönemde yaşanan maliyet artışlarıyla birlikte ciddi bir tartışma konusu haline geldi. Bağımsız İstanbul Milletvekili Mustafa Yeneroğlu’nun konuya ilişkin önergesi, 2026 yılının ilk yarısı itibarıyla dövizle askerlik bedelinin güncel kura göre 6.620 Euro’ya, yani 333 bin 89 TL’ye ulaşacağı öngörüsüyle, pek çok genç için bu meblağın fiilen ödenemez bir yük oluşturduğunu ve hatta Türk vatandaşlığından çıkış tercihini tetikleyebileceğini dile getiriyor. Bu durum, gurbetçi Türk gençlerinin vatanla bağlarını koruma çabası ile ekonomik gerçekler arasında sıkışıp kalmışlığını gözler önüne seriyor.
Bedel Tarihçesi ve Dalgalı Seyir
Dövizle askerlik uygulamasının hukuki zemini, 7179 sayılı Asker Alma Kanunu’nun 39’uncu maddesine dayanıyor. Ancak ödenmesi gereken döviz miktarı zaman içinde büyük değişiklikler gösterdi. 2015’te 6 bin Euro olan bedel, 2016-2017 yılları için 1.000 Euro’ya kadar indirilerek geniş bir kesime ulaşım imkânı sağlamıştı. Ardından 2018-2019’da 2 bin Euro seviyesine yükseltilen bu miktar, 2019’dan 2025’e kadar olan dönem için ise yurt içindeki bedelli askerlik tutarının o günkü Merkez Bankası döviz alış kuruna göre Euro karşılığı olarak belirlenmeye başlandı. İşte tam da bu noktada, Türk lirasının döviz karşısındaki değer kaybı ve yurt içi bedelli askerlik ücretlerindeki artış, dövizle askerlik bedelini adeta katlayarak yurtdışındaki vatandaşlarımız için ağır bir mali yüke dönüştürdü. Bu tarihsel dalgalanma, devletin farklı dönemlerde gurbetçi vatandaşların taleplerine farklı yaklaşımlar sergilediğini ancak son uygulamanın maliyet açısından en sıkıntılı döneme denk geldiğini gösteriyor.
Uygulamanın Ulaştığı Geniş Kitle ve Bakanlığın Tutumu
Milli Savunma Bakanlığı’ndan gelen yanıta göre, 2015-2025 yılları arasında 20-35 yaş grubundan 152 bin 941 kişi, 35 yaş üstünden ise 128 bin 170 kişi olmak üzere toplamda 281 bin 111 kişi bu hizmetten faydalanmış. Bu rakamlar, dövizle askerlik uygulamasının ne denli geniş bir kitleyi ilgilendirdiğini ortaya koyuyor. Ancak, tüm bu tartışmalara ve maliyetin geldiği noktaya rağmen Bakanlık, dövizle askerlik bedelinin düşürülmesine yönelik herhangi bir çalışmasının bulunmadığını net bir dille ifade ediyor. Bu durum, yurt dışındaki vatandaşlar için çözüm arayışlarının şimdilik sonuçsuz kalacağını işaret ediyor.
Bakayalar ve Yurtdışındaki Türk Diasporası
Yüksek bedelin ödenemez hale gelmesi, beraberinde ciddi bir bakaya sorununu da getiriyor. Yurtdışında oturma ve çalışma iznine sahip olup erteleme hakkını kullandıktan sonra yükümlülüklerini yerine getiremeyen ve yoklama kaçağı durumuna düşenlerin sayısı 33 bin 884 olarak açıklandı. Bu durumdaki yükümlülerin yüzde 46’sının Almanya’da, yüzde 15’inin Fransa’da, yüzde 6’sının İngiltere’de, yüzde 5’erlik kesimin ABD ve Avusturya’da, yüzde 4’ünün Hollanda’da ve yüzde 19’unun diğer ülkelerde bulunması, konunun en çok Türk diasporasının yoğun olduğu Avrupa ülkelerini etkilediğini gösteriyor. Bu gençler için hem hukuki hem de psikolojik açıdan ciddi bir çıkmaz oluşurken, anavatanla bağlarının zayıflama riski de her geçen gün artıyor. Ülkeye dönme veya ziyaret etme gibi basit insani ihtiyaçlar bile bu statüdeki bireyler için karmaşık bir problem haline geliyor.
Ekonomik ve Sosyal Etkiler: Bir Çıkmazın Gölgesinde
Dövizle askerlik bedelinin ulaştığı seviye, yalnızca bireysel bir maliyet meselesi değil, aynı zamanda daha geniş ekonomik ve sosyal sonuçları olan bir sorun. Yüksek bedeller, yurtdışındaki gençlerin Türkiye ile olan ekonomik bağlarını zayıflatabilir, beyin göçünü tetikleyebilir ve vatanseverlik duygusunu yıpratabilir. Türk vatandaşlığından çıkmayı düşünen bireylerin sayısındaki artış iddiaları, bu politikanın uzun vadede ulusal kimlik ve bağlar üzerindeki erozyon riskini beraberinde getiriyor. Devletin bir yandan yurt içi bedelli askerlik uygulamasından gelir elde etme amacı güderken, diğer yandan yurtdışındaki vatandaşlarını mali bir çıkmaza sürüklemesi, çözülmesi gereken karmaşık bir denge problemi olarak karşımızda duruyor.
