Enstitü Sosyal, Türkiye’deki üniversite eğitim sisteminde yapısal reformlar yapılmasını öngören kapsamlı bir araştırma raporu yayımladı. Hazırlanan raporda, son yirmi yılda niceliksel büyümesini tamamlayan yükseköğretim sisteminin acilen kalite, verimlilik, özerklik ve küresel rekabet gücü odaklı yeni bir modele dönüştürülmesi gerektiği belirtildi.
Lisans Eğitimi Süresinde Esneklik ve Yetkinlik Odaklı Dönem
Enstitü Sosyal tarafından hazırlanan raporda, geleneksel dört yıllık lisans eğitimi kalıbının esnetilmesi öneriliyor. Üniversitelere tanınacak özerklik çerçevesinde, uygulama ağırlıklı programlarda lisans süresinin 180 AKTS kredisine, yani 3 yıla düşürülmesinin önünün açılması talep ediliyor. Mevcut sistemdeki 240 AKTS ve dört yıllık standart yapının yerine yetkinlik temelli bir eğitim modelinin getirilmesi, klasik diplomalara ek olarak mikro yeterliliklerin ve modüler eğitimlerin sisteme dahil edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
YÖK Düzenleyici Kurul Olmalı ve Rektörlük Şartları Değişmeli
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) için yeni bir rol tanımlayan raporda, kurumun üniversiteler üzerinde katı bir denetim mekanizması olmaktan çıkarılarak koordinasyon ve düzenleme odaklı bir yapıya kavuşturulması gerektiği savunuluyor. Üniversitelerin idari yönetimlerinde de radikal değişiklikler öneren çalışma, rektörlük kadrosuna atanacak kişilerin yalnızca akademik kariyer sahipleri arasından seçilmek yerine, belirlenen objektif kriterlere göre farklı sektörlerden gelen profesyonellerden de seçilebilmesini öneriyor. Bu doğrultuda, 1981 yılından beri yürürlükte olan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun tamamen güncellenmesi çağrısı yapılıyor.
Üniversitelerde Misyon Ayrımı ve Akademik Yükselme Kriterleri
Raporda, Türkiye’deki tüm üniversitelerin tek bir kalıba sokulmaması, bunun yerine araştırma, eğitim, bölgesel kalkınma ve girişimcilik gibi farklı misyonlar üstlenmesi gerektiği ifade ediliyor. Akademik kadroların atanmasında ve unvanların verilmesinde ise süre sınırlarının değil, bilimsel katkının temel ölçüt kabul edilmesi gerektiği belirtiliyor. Doktoranın akademik kalitenin ana filtresi haline getirilmesi, tek tip kariyer yolları yerine eğitim ya da araştırma odaklı alternatif yolların sunulması öneriliyor.
Finansman Dağıtımı ve Bilimsel Üretimde Etki Odaklılık
Üniversitelerin bütçe planlamasında, devlet desteklerinin sadece öğrenci sayısına bakılarak değil; yapılan araştırmalar, üretilen toplumsal fayda ve kalite standartlarına göre verilmesi talep ediliyor. Akademik üretimde ise yayın sayısının çokluğu yerine patent, prototip üretimi, girişimcilik adımları ve gerçek toplumsal katkının ölçülmesi gerektiği aktarılıyor. Ayrıca akademisyen maaşlarının, görev yaptıkları illerin sosyoekonomik şartlarına göre belirlenmesi öneriler arasında yer alıyor.
Yapay Zeka Entegrasyonu ve Küresel Öğrenci Yönetimi
Gelişen teknolojiyle birlikte yapay zekanın eğitim sistemine uyumlu hale getirilmesi gerektiği uyarısı yapılan raporda, doçentlik ve yükselme sınavlarında sözlü değerlendirme ile portfolyo yöntemlerinin geliştirilmesi, yerli akademik veri tabanlarının kurulması gerektiği belirtiliyor. Uluslararası öğrenci ve akademisyen istihdamının bir maliyet unsuru olarak değil, ekonomik ve kültürel bir kazanç olarak görülmesi gerektiği savunulurken, öğrenci gönderen ülkelerin çeşitlendirilmesi ve bu sürecin sektörel bir bakış açısıyla yönetilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Gerçek Zamanlı Veri ve Kalite Ölçümü
Eğitim kontenjanlarının mezunların istihdam oranları ve iş gücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda planlanması gerektiği belirtilen çalışmada, rektörlerin performansları ile kurumların eğitim kalitesinin düzenli olarak ölçülmesi öneriliyor. Tüm sistemi izlemek ve anlık kararlar alabilmek amacıyla gerçek zamanlı bir veri yönetim sisteminin kurulması gerektiği raporun sonuç bölümünde yer alıyor.
Kaynak: Hürriyet
