Vildan Aydoğdu
Ergani’nin Dağlarında Saklı Bir Milli Servet
Beyler, bayanlar; memleketin toprağından bereket fışkırıyor ama biz çoğu zaman üstüne basıp geçtiğimiz değerlerin farkında bile değiliz. Bugün size bir ‘çiçek’ haberi değil, aslında bu toprakların ne kadar büyük bir biyolojik sermayeye sahip olduğunun ispatını anlatacağım. Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde, Sakız Dağı’nın o zorlu parkurlarında doğa yürüyüşüne çıkan iki idealist öğretmen, Fuat Okan ve Muhammed Yalçın, öyle bir şeye denk geldiler ki, işin ucu dünya literatürüne kadar uzandı. Gördükleri o mor renkli ters lale, sadece görsel bir şölen değil; Türkiye’nin dünya üzerindeki ‘endemik marka değerine’ eklenen yepyeni bir halka oldu.
Bilim Dünyasında Taşlar Yerinden Oynadı
Peki, nedir bu keşfin asıl hikayesi? İki ‘kafa dengi’ öğretmen, doğada karşılaştıkları bu farklı yapıyı hemen fotoğraflayıp uzmanlara ulaştırıyor. Elazığ’dan Uzman Biyolog Veysel Sonay ve Bitki Bilim Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos işin içine girince mevzu netleşiyor. Yapılan saha incelemeleri ve laboratuvar analizleri sonucunda bu bitkinin daha önce hiçbir kitapta, hiçbir makalede tanımlanmadığı ortaya çıkıyor. Bu lale, Türkiye’deki 59’uncu, tamamen bu topraklara has olan yani ‘endemik’ türler arasında ise 35’inci ters lale türü olarak kayıtlara geçti. Yani anlayacağınız, dünyada sadece ama sadece bizim bu coğrafyamızda, Sakız Dağı’nda yetişen bir hazinemiz daha oldu.
Berçem’in İsmi Bilim Tarihine Geçti
Haberin insani boyutu ise en az bilimsel tarafı kadar etkileyici. Yeni keşfedilen türe isim verme hakkı, onu bulan öğretmenlere bırakıldı. Fuat Okan hoca, bir babanın evladına verebileceği en kalıcı hediyelerden birini seçti. Bitkinin bilimsel ismi, Fuat Hocamızın kızının adı olan ‘Berçem’den yola çıkılarak ‘Fritillaria bercemiae’ olarak tescillendi. Türkçe ismi ise keşfedildiği bölgenin adını taşıyacak: ‘Ergani Lalesi’. Artık dünya botanik haritalarında Ergani’nin ve Berçem’in adı silinmeyecek bir şekilde yer alıyor. Uluslararası Doğa ve Yaşam Bilimleri Dergisi’nde (IJNLS) yayımlanan makaleyle bu tescil süreci tamamlanmış durumda.
Biyolojik Çeşitlilik Neden Cebimizi İlgilendiriyor?
Şimdi birileri çıkıp ‘Alt tarafı bir lale, ekonomiye ne faydası var?’ diyebilir. Bak arkadaşım, mesele sadece bir çiçek meselesi değil. Bugün dünyada dev ilaç firmaları, kozmetik devleri ve tarım şirketleri bu endemik türlerin peşinde koşuyor. Genetik kaynak dediğimiz şey, 21. yüzyılın petrolüdür. Bir bitkinin içinde barındırdığı özel bir bileşen, yarın bir hastalığın tedavisi ya da tarımda devrim yaratacak bir formül olabilir. Bu türler bizim mülkümüzdür ve korunması sadece bir çevre görevi değil, aynı zamanda ekonomik bir zorunluluktur. Ergani Lalesi, sadece 15 gün çiçek açıp sonra meyve verme sürecine giren çok nazlı ve özel bir tür. Bu türü koruyup, bölge turizmine ve bilimsel araştırmalara kazandırmak, aslında Diyarbakır’ın ve Türkiye’nin marka değerini yukarı taşımaktır. Sahip çıkmadığımız her endemik tür, gelecekteki potansiyel zenginliğimizden çalınan bir parçadır.
