Recep Alçın
Antalya’nın turistik dokusu içinde sıradan bir yemek deneyimi yaşamak isteyen Murat Ş., modern ticaret hayatının en tartışmalı kararlarından birinin öznesi haline geldi. Gittiği bir kafeteryada tükettiği bir porsiyon köfte, peynir tabağı ve salata için masasına bırakılan 22 bin 850 TL’lik hesap, sadece bir adisyon şoku değil, aynı zamanda Türkiye’deki tüketici hakları ve ‘serbest piyasa’ kavramlarının sınırlarını zorlayan hukuki bir sürecin fitilini ateşledi. Bir saatlik bir mola için ödenen bu astronomik rakam, sosyal adaletin ve ticari ahlakın neresinde durduğumuz sorusunu bir kez daha gündeme taşıdı.
Adalet Arayışında İkinci Şok: Hem Mağduriyet Hem Ceza
Yaşadığı şaşkınlığı ‘kamera şakası’ zanneden ancak kasadaki baskıyla gerçeğin soğuk yüzüyle karşılaşan Murat Ş., ödemeyi yaptıktan hemen sonra soluğu Kepez İlçe Tüketici Hakem Heyeti’nde aldı. Ancak hukuk mücadelesi beklediğinden çok daha çetrefilli bir yola saptı. Heyet, işletmenin savunma yapmamasını dikkate almasına rağmen, şikayetçinin başvurusunu ‘serbest piyasa koşulları’ gerekçesiyle reddetti. Mağduriyetinin giderilmesini bekleyen Murat Ş., üstüne bir de fiş almadığı gerekçesiyle 7 bin TL’lik bir idari para cezasıyla karşı karşıya kalınca, hukuk sistemi içindeki bürokratik paradoksun en sert darbesini yemiş oldu. Bir şişe içeceğin içine ‘sözde’ karıştırılan şampanyalar ve gündüz vakti dayatılan ‘konsept’ bedelleri, tüketici koruma zırhını delip geçti.
Serbest Piyasa Kavramı ve Tüketici Haklarının Sınırları
Hukukçular ve uzmanlar, bu kararın ‘tehlikeli bir emsal’ teşkil edebileceği konusunda hemfikir. Serbest piyasa ekonomisi, işletmelere fiyat belirleme özgürlüğü tanısa da bu özgürlük, Borçlar Kanunu’nda yer alan ‘gabin’ (aşırı yararlanma) ilkesiyle sınırlandırılmıştır. Bir hizmetin bedeli ile piyasa rayici arasında fahiş bir fark varsa, bu durum ticari özgürlük değil, hukuka aykırı bir kazanç olarak değerlendirilmelidir. Antalya’da yaşanan bu vaka, özellikle turizm bölgelerinde ‘konsept’ adı altında uygulanan kontrolsüz fiyat politikalarının, sadece bireyleri değil, ülkenin genel turizm imajını da zedelediğini kanıtlar niteliktedir. Tüketici Hakem Heyeti’nin ‘fiyat farkı talep edilemez’ yönündeki kararı, etik değerlerin yasal boşluklarda nasıl kaybolabildiğini acı bir şekilde göstermektedir. Kamuoyu vicdanında karşılık bulmayan bu tür kararlar, vatandaşın adalete olan güvenini sarsarken, fahiş fiyat uygulamalarına karşı denetim mekanizmalarının ne denli yetersiz kaldığını da ortaya koymaktadır.
