Mustafa Yıldız
Sıfır Atık Günü ve Görünmeyen Felaket
30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü vesilesiyle Emine Erdoğan’ın sosyal medya hesabından yaptığı paylaşım, aslında yıllardır göz ardı edilen devasa bir felaketi gündeme taşıdı. Erdoğan, dünya genelinde her yıl 2.3 milyar ton gıdanın tüketilmeden çöpe gittiğine dikkat çekerek, bunun 5.8 trilyon tabak yemeğe eşdeğer olduğunu belirtti. Bu rakamlar, sadece bir istatistik olmanın ötesinde, içinde bulunduğumuz ekonomik ve etik çıkmazın en çarpıcı göstergelerinden biri. Gıda israfı, özellikle gıda fiyatlarının tavan yaptığı, enflasyonun alım gücünü erittiği bir dönemde, toplumun vicdanını sızlatan bir çelişki olarak karşımızda duruyor. Her bir lokmanın ziyan olması, sadece bir besin maddesinin değil, aynı zamanda o ürünün yetişmesi için harcanan suyun, toprağın bereketinin, emeğin ve enerjinin de boşa gitmesi anlamına geliyor. Ancak bu israfın nedenleri, sadece bireysel tüketim alışkanlıklarından ibaret değil; sistemin kendisinde gizlenen derin çatlakları işaret ediyor.
Tarladan Sofraya Kaybolan Servet
Emine Erdoğan’ın bahsettiği 2.3 milyar tonluk kayıp, gıda tedarik zincirinin her aşamasında meydana gelen kronik sorunların bir sonucu. Gelişmekte olan ülkelerde israfın büyük bir kısmı, ürünlerin tarladan sofraya ulaşamamasından kaynaklanıyor. Türkiye’de de durum farklı değil. Çiftçinin elindeki ürünün tarlada kalması, soğuk hava depolarının yetersizliği, lojistik aksaklıklar ve pazarlama hataları, ürünlerin daha piyasaya sürülmeden bozulmasına yol açıyor. Sebzeler ve meyveler, estetik kusurları nedeniyle market raflarına dahi alınmayarak, henüz tazeyken çöpe gönderiliyor. Bu durum, sadece gıdanın ziyan olmasına değil, aynı zamanda gıda fiyatlarının yapay olarak yükselmesine de neden oluyor. Tedarik zincirindeki her kayıp, maliyet olarak tüketiciye yansıyor ve enflasyon sarmalını derinleştiriyor.
Tüketim Kültürünün Gizli Maliyeti
Büyük indirim kampanyaları, ‘bir alana bir bedava’ teklifleri ve aşırı porsiyon büyüklükleri, modern tüketim kültürünün israfı teşvik eden mekanizmalarıdır. Vatandaşlar, indirim fırsatlarını kaçırmamak adına ihtiyaçlarından fazlasını satın alıyor; ancak bu gıdaların çoğu, son kullanma tarihleri geçtiği veya evde unutulduğu için çöpe atılıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, gıda israfının yaklaşık %60’ı evlerde gerçekleşiyor. Bu durum, özellikle ekonomik sıkıntıların yaşandığı hanelerde büyük bir çelişki yaratıyor. Bir yanda faturaları ödemekte zorlanan aileler varken, diğer yanda bu ailelerin mutfaklarında yüzlerce liralık gıda çöpe gidiyor. Emine Erdoğan’ın çağrısı haklı bir uyarı olsa da, bu çağrının sistemsel bir karşılığı olması gerekiyor. Gıda israfıyla mücadele, sadece bireyleri bilinçlendirmekle kalmayıp, tarım politikalarının, lojistik altyapısının ve perakende sektörünün de radikal bir dönüşümünü gerektiriyor. Aksi takdirde, 2.3 milyar tonluk bu devasa kayıp, sadece bir rakamacı olarak kalmaya devam edecek.
