Erkan Dönmez
Dünya teknoloji devlerinin etik sınırları, Los Angeles’ta görülen ve tarihe geçmesi beklenen bir davayla sarsılıyor. Meta CEO’su Mark Zuckerberg, sosyal medyanın çocuk ve gençlerin ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkileri ve ‘bağımlılık yapıcı’ algoritmalar nedeniyle bir kez daha sanık sandalyesinde. 30 yıllık mesleki tecrübemizle söyleyebiliriz ki; bu dava sadece bir tazminat meselesi değil, dijital çağın vicdan muhasebesidir.
Algoritmaların Gölgesinde Kaybolan Çocukluk ve Kâr Hırsı
Dava sürecinde ortaya çıkan detaylar, teknoloji dünyasının parıltılı yüzünün ardındaki karanlık stratejileri bir bir ifşa ediyor. Kaliforniyalı bir davacının, çocuk yaşta Instagram ve YouTube kullanmaya başlamasıyla tetiklenen depresyon ve intihar düşünceleri üzerine kurduğu iddialar, aslında bir neslin ortak travmasını temsil ediyor. Mahkemeye sunulan 2018 tarihli iç yazışmalar ise durumun vahametini gözler önüne seriyor: ‘Gençlerden büyük kazanç elde etmek istiyorsak, onları ergenlik çağında kazanmalıyız.’ Bu ifade, şirketlerin masum birer iletişim platformu olmaktan çıkıp, biyolojik süreçleri ticari kazanca dönüştüren birer mühendislik harikasına dönüştüğünün kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Uzman görüşlerine göre, dopamin odaklı çalışan bu platformlar, henüz beyin gelişimini tamamlamamış bireylerde kalıcı psikolojik hasarlar bırakabiliyor. Zuckerberg’in savunmasında dile getirdiği ’13 yaş sınırı’ söylemi ise, sızdırılan şirket içi belgelerle taban tabana çelişiyor. Avukat Mark Lanier’in köşeye sıkıştırdığı CEO, her ne kadar ‘çocuklar için güvenli versiyonlar üzerinde çalıştıklarını’ iddia etse de, kâr marjının güvenlik önlemlerinin önüne geçtiği yönündeki toplumsal algı giderek güçleniyor.
Emsal Karar Kapıda: Sosyal Medya Yasaları Yeniden Yazılabilir
Bu davanın sonuçları, sadece Meta için değil, tüm dijital ekosistem için bir dönüm noktası olacak. Hatırlanacağı üzere, Snap ve TikTok benzer suçlamalar karşısında geçtiğimiz hafta uzlaşma yoluna giderek sessiz sedasız tazminat ödemeyi kabul etmişti. Meta’nın bu hukuki savaşı mahkeme salonunda sürdürme kararı, bir ‘domino etkisi’ yaratabilir. Eğer mahkeme Zuckerberg aleyhine bir karar verirse, sosyal medya devleri artık ‘sadece platform sağlıyoruz’ savunmasının arkasına sığınamayacak; içeriklerin yarattığı tahribattan da doğrudan sorumlu tutulacaklar.
Toplumsal perspektiften bakıldığında, bu hukuki mücadelenin ebeveynler ve eğitimciler için bir uyandırma servisi niteliğinde olduğunu söylemek mümkün. Dijital okuryazarlığın ve devlet denetiminin yetersiz kaldığı noktalarda, yargının müdahalesi artık kaçınılmaz hale gelmiştir. Gelecekte, algoritmaların şeffaflığı ve çocukların dijital dünyadaki korunma hakları, bu davanın yarattığı içtihatlarla yeniden şekillenecektir. Meta’nın ödeyeceği muhtemel tazminat, bir neslin ruh sağlığından daha değerli olmayabilir; ancak sistemin kökten değişmesi için gereken o ilk büyük meşaleyi yakacaktır.
