Lale Çetin
Sosyal medya platformu X, İran yönetiminin en üst düzey isimlerine yönelik dikkat çekici bir kısıtlama kararı aldı. Platform, aralarında İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin de bulunduğu çok sayıda üst düzey devlet görevlisinin ‘mavi tik’ olarak bilinen doğrulama rozetlerini kaldırdı. Bu hamle, Tech Transparency Project (TTP) tarafından yayımlanan ve platformun ABD yaptırımları altındaki kişilere ücretli hizmet sunduğunu belgeleyen kapsamlı bir raporun hemen ardından geldi.
Söz konusu karar sadece Dışişleri Bakanı Arakçi ile sınırlı kalmadı. Yargı Başkanı Gulamhuseyn Muhsini Ejei ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani gibi stratejik görevlerdeki isimlerin hesapları da bu kısıtlama dalgasından etkilendi. X yönetiminin bu adımı, Amerikan teknoloji devlerinin uluslararası yaptırım rejimlerine uyum sağlama noktasında üzerindeki denetimlerin arttığı bir dönemde gerçekleşmesiyle dikkat çekiyor.
Yaptırımlar ve Ticari İlişki Çıkmazı
Amerika Birleşik Devletleri yasaları, merkezi ABD’de bulunan şirketlerin, yaptırım listesinde yer alan yabancı hükümet yetkilileri veya kurumlarla herhangi bir ticari alışverişte bulunmasını kesin bir dille yasaklıyor. X’in sunduğu ‘X Premium’ abonelik modeli, kullanıcılardan aylık veya yıllık bir ücret talep ederek karşılığında mavi doğrulama rozeti ve çeşitli algoritmik avantajlar sağlıyor. TTP raporu, İranlı yetkililerin bu ücretli hizmetleri satın alarak platform üzerinden öncelikli görünürlük kazandıklarını ve bunun yaptırım ihlali teşkil edebileceğini ortaya koydu.
Bu durum, Elon Musk’ın platformu devralmasının ardından ‘mutlak ifade özgürlüğü’ vurgusuyla esnetilen moderasyon kuralları ile federal yasalar arasındaki çatışmayı bir kez daha gündeme taşıdı. Hukukçular, bir Amerikan şirketinin yaptırım altındaki bir isme ücret karşılığı dijital hizmet satmasının ağır para cezalarına yol açabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. X yönetimi, rozetlerin kaldırılmasına ilişkin henüz resmi bir teknik açıklama yapmasa da, uygulamanın hukuki riskleri bertaraf etme amacı taşıdığı değerlendiriliyor.
Dijital Diplomasi ve Geçmişteki Gerilimler
X platformu ile Tahran yönetimi arasındaki ilişkiler daha önce de benzer krizlerle sarsılmıştı. Elon Musk döneminde, platformdaki emoji setinde yer alan resmi İran bayrağının, rejim muhalifi ve monarşi yanlısı gruplar tarafından kullanılan aslanlı ve güneşli eski bayrakla değiştirilmesi büyük bir diplomatik polemiğe yol açmıştı. Son gelişme, platformun İran yönetimine karşı tutumunu bir kez daha sertleştirdiğinin bir göstergesi olarak kabul ediliyor.
İranlı yetkililer, platform İran içerisinde kısıtlı olsa da, uluslararası kamuoyuna mesaj iletmek ve dijital diplomasi yürütmek amacıyla X’i aktif bir mecra olarak kullanıyor. Mavi rozetlerin kaldırılması, bu hesapların uluslararası alandaki ‘resmiyet’ algısına zarar verebileceği gibi, paylaşımların algoritma üzerindeki etkisini de kısıtlayabilir. Gelecek süreçte X’in, yaptırım altındaki diğer ülkelerin temsilcilerine karşı benzer bir politika izleyip izlemeyeceği teknoloji ve diplomasi dünyasında yakından takip ediliyor.
