Osman Pınarbaşı
İran’ın başkenti Tahran, küresel siyasetin nabzının attığı en kritik merkezlerden biri olma özelliğini korurken, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’tan gelen açıklamalar bölgedeki tansiyonu zirveye taşıdı. Tahran’daki iş dünyası temsilcileri ve esnaf odası üyeleriyle bir araya gelen Kalibaf, ABD Başkanı Donald Trump’ın Kongre’deki sert söylemlerine doğrudan yanıt verdi. Yaklaşık 9 milyonluk nüfusuyla sadece İran’ın değil, Orta Doğu’nun en büyük metropollerinden biri olan Tahran’da yankılanan bu sözler, yaklaşan Cenevre müzakereleri öncesinde Tahran’ın tavrını net bir şekilde ortaya koyuyor. Kalibaf, Trump’ın yanlış bilgilendirilmiş bir danışman ordusuyla hareket ettiğini savunarak, İran’ın nükleer programının tamamen barışçıl amaçlar taşıdığını yineledi.
Cenevre Müzakereleri Öncesi Kritik Eşik
Perşembe günü İsviçre’nin Cenevre kentinde yapılması planlanan üçüncü tur müzakereler, sadece iki ülke için değil, dünya barışı için de büyük önem arz ediyor. Cenevre, tarihi boyunca birçok uluslararası anlaşmaya ev sahipliği yapmış, tarafsızlığı ile bilinen bir diplomasi merkezidir. Kalibaf, bu kritik zirve öncesinde yaptığı konuşmada, “Nükleer silah peşinde olmadık, değiliz ve olmayacağız” vurgusunu yaptı. Ancak diplomasi masasının devrilmesi ihtimaline karşı da sert bir uyarıda bulundu. Eğer müzakere süreci devam ederken İran’a yönelik herhangi bir askeri müdahale veya bombalama söz konusu olursa, İran savunma güçlerinin sert karşılığını tadacaklarını belirtti. Bu durum, bölgedeki askeri hareketliliğin ve stratejik savunma doktrinlerinin yeniden gözden geçirilmesine neden oluyor.
Uluslararası Hukuk ve Diplomatik Süreçlerin İşleyişi
Uluslararası ilişkilerde nükleer silahsızlanma süreçleri genellikle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetiminde yürütülür. Türkiye ve çevre ülkelerdeki diplomatik teamüllere benzer şekilde, bu tür gerilimlerde devletler genellikle mütekabiliyet esasına göre hareket eder. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları ve Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT), bu süreçteki hukuki zemini oluşturur. Trump’ın Kongre’de İran’ın Avrupa ve ABD’yi tehdit edebilecek füze sistemleri geliştirdiğine dair iddiaları ise bu hukuki zemini sarsacak nitelikte. Trump ayrıca, İran’daki protestolarda 32 bin kişinin hayatını kaybettiğini öne sürerek konuyu bir toplumsal güvenlik krizine dönüştürdü.
Bu tür yüksek voltajlı açıklamalar, bölgedeki enerji piyasalarını ve ticari dengeleri de doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. İran gibi enerji kaynakları açısından zengin bir coğrafyada yaşanacak herhangi bir istikrarsızlık, küresel tedarik zincirinde aksamalara yol açabilir. Özellikle Tahran’daki ekonomik yapının bel kemiği olan esnaf ve ticaret odaları, bu tür yaptırım ve tehdit söylemlerinden en çok etkilenen kesimlerin başında geliyor. Bu nedenle, uluslararası kamuoyu Cenevre’den çıkacak sonuçlara kilitlenmiş durumda. Diplomasi mi yoksa karşılıklı tehditlerin mi galip geleceği, önümüzdeki günlerde netleşecek.
