Erkan Dönmez
Ortadoğu’nun kalbinde dengeleri altüst eden gelişmeler, Ankara kulislerinde de en çok konuşulan başlıklar arasında yer alıyor. İran hükümetinin, geçtiğimiz Haziran ayında İsrail ve ABD ile yaşanan 12 günlük çatışma sürecinden gerekli dersleri çıkarmadığı, bu hafta sonu yaşanan stratejik zafiyetle bir kez daha gün yüzüne çıktı. O dönemde üst düzey isimlerin yeraltı sığınaklarındaki konumlarının, korumaların taşıdığı cep telefonları üzerinden tespit edilmesiyle yaşanan sarsıntı, bu kez yerini çok daha büyük bir yıkıma bıraktı. İran’ın güvenlik bürokrasisindeki bu kronik sızıntı, Dini Lider Ayetullah Hamaney’in doğrudan hedef alınmasına kadar uzanan bir dizi hatanın başlangıcını oluşturdu.
New York Times’ın saha raporlarına dayandırdığı verilere göre, son saldırının bu denli yıkıcı olmasının temel sebebi, İran’ın en üst düzey askeri ve istihbarat kadrosunun adeta pusuya düşercesine hareket etmesi oldu. Cumartesi sabahı, bölgede gerilim had safhadayken, İranlı yetkililer sığınaklar yerine bilinen resmi adreslerde, yani Ulusal Güvenlik Konseyi ofislerinde toplandı. Başkent Tahran’ın coğrafi yapısı, kenti çevreleyen Elburz Dağları’nın eteklerine yayılan stratejik noktalarıyla bilinse de, modern sinyal istihbaratı bu doğal koruma kalkanını işlevsiz kıldı. Hamaney’in bile gizli olmayan konutunda bulunması, operasyonun başarısını artıran en büyük ihmal olarak kayıtlara geçti.
Stratejik İstihbarat Zafiyeti ve Bölgesel Güvenlik Denklemi
İsrail ve ABD istihbaratının, yerel saatle tam 09:40’ta hedeflerin nerede olacağını milimetrik bir kesinlikle bilmesi, İran içindeki bilgi sızıntısının boyutlarını gözler önüne seriyor. Üç dalga halinde gerçekleştirilen operasyonda, ilk aşamada komuta kademesi ve hava savunma sistemleri etkisiz hale getirildi. Uluslararası hukukta egemen bir devletin başkanının hedef alınması, savaşın seyri açısından geri dönülemez bir eşik olarak kabul edilir. Türkiye gibi bölgesel güçlerin yakından izlediği bu durum, diplomatik kanallarda devlet başkanlarının dokunulmazlığı ve savaş suçları kapsamındaki tartışmaları da beraberinde getiriyor. Türkiye’de ve dünyada benzeri adli süreçler genellikle uluslararası ceza mahkemelerinin ve BM Güvenlik Konseyi’nin radarında olsa da, sahadaki fiili durum hukuki tartışmaların önüne geçmiş durumda.
Saldırının ikinci ve üçüncü dalgalarında ise İran’ın balistik füze kapasitesine ağır bir darbe indirildi. F-15 jetlerinden fırlatılan ve Black Sparrow (Kara Serçe) olarak adlandırılan uzun menzilli balistik füzelerin kullanılması, operasyonun teknik üstünlüğünü kanıtladı. Kara Serçe füzeleri, başlangıçta savunma sistemlerini test etmek için birer eğitim hedefi olarak tasarlanmış olsa da, günümüzde radar menziline girmeden kritik hedefleri imha edebilen hassas güdümlü silahlara dönüştü. Tahran’ın uçaksavar bataryalarının bu saldırılar karşısında çaresiz kalması, ülkenin savunma mimarisindeki yapısal boşlukları ifşa etti.
Modern Harp Teknikleri ve Hava Üstünlüğünün Sonu
Pazar günü itibarıyla İsrail Hava Kuvvetleri, Tahran semalarında tam bir hava hakimiyeti kurduğunu ilan etti. Askeri literatürde hava üstünlüğü, bir gücün karşı taraftan ciddi bir engelleme görmeksizin operasyon yapabilme kabiliyeti anlamına gelir. Yaklaşık 200 uçaklık bir filonun katıldığı bu “stratejik pusu”, modern harp tarihinin en geniş kapsamlı hava operasyonlarından biri olarak nitelendiriliyor. ABD güçlerinin de doğu bölgesindeki hedefleri imha etmesi ve İran donanmasına ait 9 geminin batırılması, İran’ın sadece karada ve havada değil, deniz yollarında da savunmasız kaldığını gösteriyor.
Yaşanan bu ağır yıkımın ardından, bölge genelinde geniş güvenlik önlemleri artırılmış durumda. Adli tıp süreçleri ve hasar tespit çalışmaları, bu tip büyük çaplı saldırılarda genellikle aylar süren bir soruşturma sürecini gerektirir. Türkiye’deki prosedürlere benzer şekilde, askeri tesislerdeki patlamaların ardından balistik incelemeler ve stratejik analizler yapılır. Ancak şu anki tablo, İran’ın nerenin, ne zaman ve nasıl vurulacağına dair karar yetkisini tamamen kaybettiğini gösteriyor. Tahran artık saldırılara karşı tamamen korumasız bir durumda ve bölgedeki manevra özgürlüğü tamamen karşı ittifakın eline geçmiş vaziyette.
