Osman Pınarbaşı
Uluslararası diplomasi koridorlarında tansiyon, nükleer güvenlik tartışmalarıyla yeniden yükseliyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Pekin’de gerçekleştirdiği basın toplantısında, ABD kanadından gelen nükleer deneme iddialarına adeta set çekti. ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Christopher Yeaw tarafından New York’taki Hudson Enstitüsü’nde ortaya atılan iddiaların hiçbir bilimsel veya somut kanıta dayanmadığını belirten Mao, bu tür açıklamaların küresel güvenlik ekosistemine zarar verdiğini vurguladı.
Sözcü Mao, Çin’in Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması (CTBT) ilkelerine sarsılmaz bir sadakatle bağlı olduğunu hatırlattı. Tıpkı bir organizmanın sağlığını korumak için belirlenen hayati protokoller gibi, nükleer silahlara sahip beş ana gücün nükleer testleri durdurma mutabakatı da dünya barışı için kritik bir ‘reçete’ niteliği taşıyor. Mao, ABD’nin bu tür ‘sahte meşruiyet’ arayışlarının, kendi silah kontrolü yükümlülüklerinden kaçma çabası olduğunu ve bu durumun ancak Washington’un uluslararası itibarını zedeleyeceğini ifade etti.
Lop Nur ve Sismik Verilerin Bilimsel Analizi
Tartışmaların odağında, Çin’in Doğu Türkistan bölgesinde yer alan ve stratejik bir öneme sahip olan Lop Nur tesisi bulunuyor. ABD tarafı, 2020 yılında bu bölgede 2,76 büyüklüğünde bir sarsıntı kaydedildiğini ve bu sarsıntının doğal bir deprem veya madencilik faaliyetiyle uyuşmadığını iddia ediyor. Sismik izleme teknolojileri, yer kabuğundaki en ufak titreşimi bile analiz edebilen hassas cihazlardır. Ancak CTBTO (Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Anlaşması Örgütü), söz konusu tarihte kaydedilen verilerin kesin bir hükme varmak için yetersiz olduğunu bildirerek, bilimsel bir temkinlilik sergiliyor.
Türkiye’de ve dünyada bu tür süreçler, uluslararası denetçilerin şeffaf raporlamaları ve sismolojik verilerin çapraz kontrolü ile yürütülür. Bir sarsıntının nükleer bir patlamadan mı yoksa tektonik bir hareketten mi kaynaklandığını anlamak için kullanılan ‘ayrıştırma’ (decoupling) gibi yöntemler, tıp dünyasındaki ayırıcı tanılara benzer şekilde büyük bir titizlik gerektirir. Çin tarafı, bu iddiaların sadece birer algı operasyonu olduğunu savunarak, uluslararası kamuoyunu gerçekçi verilere odaklanmaya davet ediyor.
Küresel Silahlanma Yarışı ve Gelecek Projeksiyonları
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verileri, nükleer başlık sayısındaki dengeleri çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. 2025 projeksiyonlarına göre Rusya 5 bin 459, ABD ise 5 bin 177 nükleer savaş başlığıyla listenin başında yer alıyor. Çin ise 600’ün üzerindeki tahmini başlık sayısıyla bu iki devin gerisinde kalsa da, teknolojik modernizasyon çalışmalarıyla yakından takip ediliyor. Bu devasa rakamlar, küresel güvenlik ‘sağlığının’ ne kadar hassas bir dengede olduğunu kanıtlıyor.
Sonuç olarak, nükleer denemelerle ilgili her iddia, sadece devletler arası bir sürtüşme değil, aynı zamanda çevresel ve toplumsal güvenlik üzerinde potansiyel bir risk olarak değerlendirilmelidir. Uluslararası hukuk çerçevesinde yürütülen soruşturmalar ve silahsızlanma konferansları, bu tür ‘toksik’ gerilimlerin önüne geçmek için en güçlü tedavi yöntemi olmaya devam ediyor. Pekin ve Washington arasındaki bu son polemik, şeffaf diyalog ve bilimsel denetimin küresel huzur için ne kadar vazgeçilmez olduğunu bir kez daha gösterdi.
