Özlem Kocabaş
Uluslararası sahne, bir kez daha kadim coğrafyaların jeopolitik düğümlerinde şekilleniyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik müşterek operasyonları, yalnızca Basra Körfezi’nin derin sularını değil, aynı zamanda Asya’nın doğusundaki Tayvan Boğazı’nın görece sakinliğini de dalgalandırıyor. Batı medyasının, bu krizde Çin’in müttefiki İran’ı yalnız bıraktığı yönündeki argümanları, aslında daha büyük bir stratejik tablonun yalnızca küçük bir parçası. Zira Pekin, küresel güç mücadelesinde kendi çıkarlarını titizlikle gözeten, karmaşık bir denge politikasını ustaca icra ediyor.
Tayvan Boğazı’nda Beklenmedik Bir Sakinlik
Son haftalarda Tayvan çevresinde gözlemlenen askeri hareketlilikteki dramatik düşüş, uluslararası gözlemcileri şaşırtıyor. AFP’nin verilerine göre, ada çevresindeki Çin askeri uçağı faaliyetlerinde geçen yıla kıyasla kayda değer bir azalma var. Bu durum, Pekin’in her yıl Mart ayında düzenlediği “İki Toplantı” olarak bilinen yasama ve danışma organlarının oturumları, ABD Başkanı Donald Trump’ın muhtemel Pekin ziyareti ve Orta Doğu’daki tırmanan çatışmalar gibi birden fazla faktörle açıklanıyor. Bu sakinlik, Çin’in küresel satranç tahtasında attığı adımların, iç politikalarını ve uluslararası ilişkilerini nasıl bir bütün olarak ele aldığının çarpıcı bir göstergesi. Pekin, bir yandan Pasifik’teki stratejik hedeflerinden vazgeçmezken, diğer yandan kaynaklarını ve diplomatik enerjisini anlık küresel krizlere göre yeniden konumlandırabiliyor.
Çin’in Orta Doğu Ekseni: Milyarlarca Dolarlık Bir Bağlılık
Çin Halk Cumhuriyeti’nin Orta Doğu ile olan ilişkileri, yalnızca enerji temelli bir alışverişin ötesinde, stratejik derinliği olan bir bağımlılık arz ediyor. Pekin’in bölgedeki milyarlarca dolarlık yatırımları, “Kuşak ve Yol” inisiyatifiyle küresel bir ağ örme çabasının en kritik halkalarından. 2024’te 89 milyar dolara ulaşan yatırımlar, petrol ve gaz tedarikinin ötesinde, altyapı projelerinden teknoloji devlerinin ofislerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Suudi Arabistan’dan Birleşik Arap Emirlikleri’ne, İran’dan Katar’a uzanan bu ticari ve finansal bağlar, Çin’in ekonomik büyümesinin adeta can damarı. ABD ile kızışan ticari rekabetin ve pazar kayıplarının ardından, Orta Doğu, Çin’in ihracatı için hayati bir pazar haline geldi. Ancak, bölgede tırmanan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı gibi kilit geçiş noktalarının potansiyel kapanma riskleri, Pekin’in bu devasa yatırımlarını ve enerji güvenliğini ciddi bir tehdit altına sokuyor. Bu durum, küresel ekonominin ne denli kırılgan bir denge üzerine kurulu olduğunu ve bölgesel gerilimlerin domino etkisiyle nasıl dünya ekonomisini sarsabileceğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Dolaylı Stratejilerle Küresel Güç Dengesi
Pekin, her ne kadar Orta Doğu’daki çatışmalara doğrudan askeri müdahaleden kaçındığını beyan etse de, Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın’ın ifade ettiği gibi, “dolaylı strateji” ile etkin bir rol üstleniyor. İran petrolünün kritik önemi ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının Çin’in enerji güvenliğine yönelik oluşturduğu tehdit, Pekin’i pasif bir izleyici olmaktan çıkarıyor. Çin’in, Amerikan donanmasının hareketlerini anlık olarak İran’a bildiren istihbarat gemileri, füzelerin hedeflere isabet etmesindeki rolü ve bölgedeki ABD radarlarının vurulmasına sağladığı destek, bu dolaylı müdahalenin somut örnekleri. Bu strateji, sadece ABD’nin askeri ve maddi gücünü yıpratmakla kalmıyor, aynı zamanda Arap dünyasında ABD’ye duyulan güveni de derinden sarsıyor. Çin, bu süreçte sadece askeri istihbarat değil, aynı zamanda Arap ülkelerine yaptığı yatırımlarla da diplomatik ve ekonomik nüfuzunu artırıyor. Bu durum, uzun vadede ABD’nin bölgeden çekilmesi halinde Çin’in hem ekonomik hem de siyasi olarak daha güçlü bir şekilde konumlanacağının sinyallerini veriyor. Prof. Dr. Caşın’ın altını çizdiği gibi, bu süreç, Amerikan ordusunun stratejik hamlelerinin Çin tarafından “kayda alındığı” ve gelecekteki olası Tayvan karşılaşmasında bir kart olarak kullanılacağı anlamına geliyor.
Bölgesel Gerilimin Küresel Ekonomiye Yansımaları
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kamer Kasım’ın belirttiği gibi, Çin’in dış politikası öncelikli olarak ekonomi odaklıdır ve Orta Doğu’da doğrudan askeri müdahaleden ziyade ticari çıkarlarını koruma gayretindedir. İran’dan aldığı petrolün genel ithalatının küçük bir bölümünü oluşturması, Çin için bu alandaki riski minimize etse de, Hürmüz Boğazı’nın kapanması riski, Pekin için ciddi bir tehdit teşkil eder. Zira bu boğaz, sadece Çin için değil, tüm küresel ticaret ve Avrupa için de hayati bir geçiş noktasıdır. Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu’daki çatışmalar, Çin’in rakipleri olan güçleri yıpratırken, Pekin’e dolaylı faydalar sağlıyor. Rusya’dan ucuza petrol tedarik etmesi veya ABD’nin askeri mühimmatını tüketmesi, Çin’in küresel sahnede konumunu güçlendiriyor. Ancak, Orta Doğu’daki yatırımların risk altında olması yalnızca Çin’in değil, Avrupa ve ABD’nin de ortak sorunudur. Petrol fiyatlarındaki yükseliş ve enerji krizi, küresel ekonomiyi derinden etkileyecek bir domino etkisi yaratıyor. Özellikle ABD’nin Venezuela’daki petrol rezervleri üzerindeki etkisi, küresel enerji denklemini karmaşıklaştırırken, Çin gibi enerji bağımlısı ülkeler için alternatif tedarik yollarının ve maliyetlerin önemini artırıyor. Bu manzara, uluslararası ilişkilerin sadece askeri çatışmalarla değil, aynı zamanda ekonomik bağımlılıklar ve enerji güvenliği üzerinden de şekillendiğini bize hatırlatıyor.
Neticede, Orta Doğu’dan Tayvan’a uzanan bu gerilim hattı, küresel güçler arasındaki stratejik rekabetin çok boyutlu ve iç içe geçmiş yapısını gözler önüne seriyor. Çin, kendi çıkarlarını koruma ve nüfuzunu artırma arayışında, diplomatik, ekonomik ve hatta dolaylı askeri araçları ustaca kullanıyor. Bu karmaşık dans, uluslararası sistemin geleceğini belirleyecek kritik dönemeçlerden biri olarak karşımızda duruyor ve bizlere, küresel siyasetin ne denli derinlemesine felsefi ve sosyolojik bir analiz gerektirdiğini gösteriyor.
