Abdullah Sirkeci
Deniz Yollarında Jeopolitik Kıskaç
Dünya ekonomisinin can damarları olan deniz yolları, son yılların en büyük sınavıyla karşı karşıya. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, ‘Denizcilik alanındaki su yollarının güvenliği ve korunması’ başlıklı kritik toplantıda, uluslararası düzenin ciddi bir tehdit altında olduğunu duyurdu. Jeopolitik gerilimlerin açık denizlere taşınması, sadece ticari bir aksama değil, aynı zamanda uluslararası hukukun ve seyrüsefer özgürlüğünün açıkça ihlal edilmesi anlamına geliyor. Ticari gemilerin birer baskı aracı olarak kullanılması, küresel güvenliğin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
Tedarik Zincirinde Büyük Kırılma
Mart ayının başından bu yana Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksamalar, küresel enerji piyasalarını ve gıda tedarik hatlarını altüst etmiş durumda. Guterres’in yaptığı açıklamaya göre, mevcut durum Kovid-19 pandemisi ve Ukrayna’daki çatışmalardan bu yana görülen en ağır tedarik zinciri krizini tetikledi. Bu tıkanıklık, fabrikaların durmasına, enerji maliyetlerinin fırlamasına ve nihayetinde vatandaşın cebindeki alım gücünün erimesine neden oluyor. Küresel ticaretin kalbi olan bu rotaların kapalı kalması, domino etkisiyle market raflarından yakıt istasyonlarına kadar her noktada hissediliyor.
Milyonlarca İnsan Açlık Tehlikesiyle Burun Buruna
Krizin insani boyutu ise korkutucu seviyelere ulaştı. Özellikle Afrika ve Güney Asya’da milyonlarca kişi, gıda sevkiyatlarının durması nedeniyle açlık ve yoksulluk riskiyle karşı karşıya kalmış durumda. Guterres, bu uzun süreli aksamanın küresel bir gıda krizine evrilmesi konusunda dünyayı uyardı. Denizlerdeki bu ‘güç savaşı’, sadece devletlerin stratejik hamlesi olmaktan çıkıp, dünyanın en savunmasız bölgelerindeki insanların hayatını tehdit eden bir beka sorununa dönüştü. Lojistik hatların kopması, temel ihtiyaç maddelerine erişimi her geçen gün daha da zorlaştırıyor.
20 Bin Denizci Mahsur Kaldı
Ekonomik verilerin ötesinde, denizin ortasında belirsizliğe hapsolmuş binlerce insan var. Şu an itibarıyla 2 binden fazla gemi ve 20 bini aşkın denizci, seyrüsefer haklarının engellenmesi nedeniyle denizde mahsur kalmış durumda. BM, üye devletleri Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından hazırlanan acil tahliye planlarına destek vermeye çağırıyor. Gemilerin ve mürettebatın siyasi bir koz olarak kullanılması, deniz ticaretinin geleceğine vurulan en büyük darbelerden biri olarak nitelendiriliyor. Bu insanların güvenliği, uluslararası diplomasi trafiğinin en öncelikli maddesi haline gelmiş durumda.
Çözüm İçin Karadeniz Örneği
Genel Sekreter Guterres, çıkış yolunun sağduyu ve diyalogdan geçtiğini belirterek taraflara net bir çağrıda bulundu: ‘Boğaz’ı açın, geçiş ücreti ve ayrımcılık yapmadan gemilerin geçişine izin verin.’ Karadeniz Tahıl Girişimi’ni örnek gösteren Guterres, en zorlu çatışma ortamlarında bile pratik işbirliğinin kapıları açabileceğini hatırlattı. Şimdi dünya liderlerinin önünde hayati bir seçim var: Ya uluslararası hukuka saygı duyarak küresel ekonominin nefes almasını sağlayacaklar ya da sorunların kökenine inmek yerine krizi derinleştirerek kontrolü tamamen kaybedecekler.
