Lale Çetin
Trump’ın 18 Saatlik Resti: Bu Masadan Kim Zararlı Çıkar?
ABD Başkanı Donald Trump, diplomasi tarihine geçecek bir çıkış yaparak “18 saatlik yolu boşuna gidemeyiz” dedi ve İran ile Pakistan’da yapılması planlanan görüşmeleri askıya aldı. Kulağa bir seyahat yorgunluğu gibi gelse de bu kararın ardındaki asıl mesele, küresel piyasaların sinir uçlarıyla oynamak. Trump, özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’i masadan çekerek aslında Tahran’a şunu diyor: “Şartlarımı kabul etmiyorsanız, maliyetine katlanırsınız.” Peki, bu maliyeti kim ödeyecek? Tabii ki en başta enerji fiyatları üzerinden son tüketici, yani bizler.
İran ve ABD arasındaki bu ‘diplomatik satranç’, sadece iki ülkeyi değil, tüm dünya ticaret rotalarını ilgilendiriyor. Trump’ın bu kadar keskin bir tavır alması, bölgedeki belirsizliği körüklerken petrol fiyatlarının da spekülatif bir yükseliş trendine girmesine neden oluyor. Ekonomide bir kural vardır: Siyasetin sustuğu yerde piyasalar konuşur ve piyasalar bu aralar hiç de hoşnut değil.
Hürmüz Boğazı’na Turnike mi Geliyor?
Haberin en can alıcı ve cüzdanımızı doğrudan ilgilendiren kısmı ise Umman’da gizli. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Umman Sultanı ile yaptığı görüşmede sızan bilgilere göre Tahran, Hürmüz Boğazı’nın statüsünü değiştirmek istiyor. Teklif net ama bir o kadar da tehlikeli: Hürmüz Boğazı’nın iki kıyıdaş ülke olan İran ve Umman tarafından ortaklaşa yönetilmesi ve en önemlisi, geçişlerden ücret alınması.
Eğer bu ‘geçiş ücreti’ masalı gerçeğe dönüşürse, dünyanın şah damarına bir turnike koyulmuş olacak. Dünya petrol sevkiyatının beşte birinin geçtiği bir noktada her varil başına ek maliyet bindiğini düşünün. Bu durum, navlun fiyatlarının patlaması, lojistik maliyetlerin artması ve iğneden ipliğe her şeye zam gelmesi demektir. Diplomatik krizin ekonomik faturası, sadece taraflara değil, tüm dünya vatandaşlarının sofrasına kesilecek gibi görünüyor.
Moskova Hattı ve Sönmeyen Yangın
Trump masayı devirince Arakçi soluğu hemen Moskova’da aldı. Bu, oyunun sadece ABD ve İran arasında kalmayacağının en net kanıtı. Rusya’nın bu denklemdeki ağırlığı, krizin süresini ve şiddetini belirleyecek. Pakistan ise bir yandan diyalog zeminini tekrar kurmaya çalışıyor ancak taraflar arasındaki güven sıfıra inmiş durumda. Diplomatik süreçteki bu ‘puslu hava’ dağılmadığı sürece, küresel ekonomi üzerindeki kara bulutlar da dağılmayacak.
Şu an karşımızda duran tablo şu: Bir yanda yolu bahane eden bir Washington, diğer yanda geçiş ücretleriyle dünyayı tehdit eden bir Tahran. Uzmanlar sürecin kırılgan olduğunu söylese de biz sokağın dilinden konuşalım; bu inatlaşma devam ederse, önümüzdeki aylarda akaryakıt istasyonlarında göreceğimiz rakamlar hepimizi terletebilir. Ekonominin şakası olmaz, hele ki enerji koridorlarında dönen bu kadar büyük bir oyunun faturası hiç de hafif kalmaz.
