Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un ev sahipliğinde Versay Sarayı’nda düzenlenen akşam yemeğinde, ABD Başkanı Donald Trump ile İran yönetimi arasında tarihi bir ateşkes anlaşması imzalandı. Uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandıran bir buçuk sayfalık mutabakat zaptı, bölgedeki gerilimi düşürmeyi hedeflerken, 1919 yılındaki Versay Antlaşması ile olan benzerlikleri nedeniyle de tartışmalara yol açtı.
Orta Doğu Savaşının Ardından Hürmüz Boğazı’nda Belirsizlik
Ateşkes anlaşmasının üzerinden yaklaşık üç hafta geçmesine rağmen Hürmüz Boğazı ve çevresindeki çatışmaların sürmesi, bölgedeki güvenlik risklerinin devam ettiğini ortaya koyuyor. İran’da 28 Şubat tarihinde ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırıda hayatını kaybeden eski dini lider Ali Hamaney’in ardından ülkede yeni bir dönem başlarken, çatışma sürecinde Tahran yönetimi çok sayıda üst düzey askeri ve siyasi yöneticisini kaybetti.
Johns Hopkins Üniversitesi Öğretim Üyesi Profesör Vali Nasr, mevcut çatışmaların Orta Doğu’daki dengeleri kalıcı olarak değiştireceğini belirtiyor. Altı ay önce yaşanan 12 Günlük Savaş’ın ve ekonomik yaptırımların etkisini hisseden İran’da, nükleer programın tamamen yok edilemediği ancak İsfahan Nükleer Tesisi yakınlarındaki yıkımla ağır hasar aldığı tahmin ediliyor.
Direniş Ekseni Güç Kaybetti
Tahran destekli grupların oluşturduğu Direniş Ekseni son süreçte önemli darbeler aldı. Suriye’de Beşar Esad rejiminin 2024 sonunda devrilmesi, Lübnan’da Hizbullah lider kadrosuna yönelik suikastlar ve Gazze’de Hamas’ın yaşadığı kayıplar İran’ın bölgesel nüfuzunu zayıflattı. Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz eylemlerine karşı ABD ve İngiltere’nin düzenlediği operasyonlar da bu tabloyu derinleştirdi.
Yeni Lider Mücteba Hamaney Dönemi
İran’da babası Ali Hamaney’in ölümünün ardından göreve gelen 56 yaşındaki yeni dini lider Mücteba Hamaney, daha genç bir yönetim kadrosuna öncülük ediyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve Devrim Muhafızları Başkomutanı Ahmed Vahidi’nin yer aldığı yeni kabine, pragmatik ama askeri açıdan daha agresif bir profil çiziyor. Chatham House Direktörü Sanam Vakil, eski nesle kıyasla devrimin çocukları olarak nitelendirdiği bu kadronun daha cesur kararlar alabildiğini ifade ediyor.
Körfez Ülkeleri ve Ekonomik Gelecek
Anlaşmanın bir parçası olarak İran, 60 gün boyunca ABD yaptırımlarından muaf tutularak petrol ihraç edebilecek. Müzakere süreci kapsamında dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve 300 milyar dolarlık bir yeniden yapılanma fonunun kurulması planlanıyor. Bölgedeki diplomatik ilişkileri değerlendiren Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ali Vaez ise Suudi Arabistan öncülüğünde yeni bir uzlaşma döneminin başlayabileceğini ancak askeri ve siyasi belirsizliklerin tamamen ortadan kalkmadığını kaydediyor.
Kaynak: Hürriyet
