Recep Alçın
Sessizlik, her zaman bir huzur göstergesi değildir; bazen en gürültülü çığlıktan daha sarsıcı bir alarm niteliği taşır. Bosna Hersek Radyo ve Televizyonu (BHRT), yerel saatle 07.00’de ekranlarını karartarak tam da bu türden bir toplumsal çığlığı başkent Saraybosna’nın kalbinden tüm dünyaya duyurdu. Bu olay, sadece teknik bir aksaklık ya da bir borç krizi değil, aynı zamanda çok kültürlü bir toplumun ortak hafızasına vurulmuş ontolojik bir darbedir. Ekranlarda beliren “Bu teknik bir arıza değildir” mesajı, aslında bir devletin kendi sesini koruma konusundaki acziyetinin sosyolojik bir itirafı niteliğindedir.
Bölünmüşlüğün Dijital Yankısı ve Ekonomik Kuşatma
Bosna Hersek’in coğrafi ve demografik yapısı, Dayton Barış Antlaşması’ndan bu yana iki ana entite ve bir özerk bölge üzerine kurulu karmaşık bir dengeye dayanmaktadır. Bu siyasi parçalanmışlık, maalesef ülkenin kamu yayıncılığı sistemine de sirayet etmiş durumda. BHRT’nin yaşadığı bu büyük krizin temelinde, ülkenin diğer entitesi olan Sırp Cumhuriyeti’nin (RS) resmi yayıncısı RTRS’nin, kanunen yükümlü olduğu bandrol ücretlerini devlet televizyonuna aktarmaması yatıyor. 31 Aralık 2025 itibarıyla 52 milyon euroyu aşması beklenen bu alacak, bir kurumun işleyişinden ziyade, Bosnalı Sırp yetkililerin devlet televizyonunu meşru bir üst kimlik olarak kabul etmeyi reddetmesinin bir sonucudur.
Avrupa Yayın Birliği (EBU) gibi uluslararası kuruluşların uyguladığı blokajlar ve milyonlarca euroluk borç yükü, BHRT’yi uçurumun kenarına itmiş durumda. Türkiye’de de benzer süreçlerin işleyişini incelediğimizde, kamu yayıncılığının sürekliliği için yasal düzenlemeler ve devlet garantileri hayati önem taşır. Bosna’da ise Yüksek Temsilcilik Ofisi (OHR) ve yerel parlamentonun bu finansal kördüğüme karşı sergilediği kayıtsız tutum, kamusal bilgi hakkının siyasi pazarlık masasında bir koz olarak kullanıldığını göstermektedir. Bir ülkede kamu yayıncısının susması, o ülkenin demokratik şeffaflığının ve toplumsal bir arada yaşama iradesinin zayıflaması anlamına gelir.
Hukuki Çıkmaz ve Toplumsal Hafızanın Korunması
Hukuki açıdan bakıldığında, banka hesaplarının dondurulması ve mülkiyet hacizleri gibi süreçler, kurumun operasyonel kabiliyetini tamamen ortadan kaldırmaktadır. Adli ve idari soruşturmaların genellikle yavaş ilerlediği bu tür karmaşık borç ilişkilerinde, nihai fatura her zaman halka ve kurum çalışanlarına kesilmektedir. BHRT çalışanlarının daha önce Parlamento binası önünde gerçekleştirdiği eylemler, sadece bir maaş mücadelesi değil, aynı zamanda Bosna Hersek’in bir bütün olarak var olma çabasıdır.
Güvenlik önlemleri ve toplumsal barış açısından değerlendirildiğinde, tarafsız ve kapsayıcı bir yayın organının yokluğu, dezenformasyonun ve etnik temelli gerilimlerin artmasına zemin hazırlayabilir. Kamu yayıncılığı, toplumun farklı kesimleri arasında köprü kuran bir harç vazifesi görür. Eğer Bosna Hersek Bakanlar Konseyi ve uluslararası toplum bu duruma acil müdahalede bulunmazsa, sadece bir televizyon kanalı kapanmayacak; aynı zamanda Bosna’nın barış ve istikrarını sembolize eden en önemli kurumsal sütunlardan biri yıkılacaktır. Unutulmamalıdır ki, ekranların kararması, bir milletin karanlığa gömülmesinin ilk aşaması olabilir.
