Burak Yılmazlar
Teşhiste Geç Kalınan Üç Hafta ve Patlayan Vakalar
Dünya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nden yükselen ve Uganda sınırlarını aşan yeni bir sağlık kriziyle sarsılıyor. Adliye koridorlarında bile fısıldanan o korkunç senaryo gerçek oldu: Ebola, en sinsi haliyle geri döndü. İlk kurbanın hayatını kaybetmesinin ardından geçen üç haftalık sessizlik, virüsün bir bomba gibi infilak etmesine zemin hazırladı. Bunia kentinde bir sağlık çalışanının yüksek ateş ve kanamalarla can vermesiyle başlayan süreç, yetkililerin durumu doğrulamakta gecikmesiyle kontrolden çıktı. Bugün gelinen noktada 500’den fazla vaka ve 130’u aşkın can kaybı bildirilse de sahadaki gerçek rakamların çok daha korkutucu olduğu düşünülüyor.
Görünmez Katil: Test Kitleri Neden Yanılttı?
Salgının bu denli hızla yayılmasının ardındaki temel nedenlerden biri, tıp dünyasını şaşkına çeviren bir teşhis hatası oldu. Bölgedeki sağlık ekiplerinin elindeki test kitleri, yalnızca daha yaygın olan ‘Zaire’ suşunu tespit etmeye programlanmıştı. Ancak bu kez karşımıza çıkan düşman, çok daha nadir görülen ‘Bundibugyo’ varyantıydı. Testler negatif çıkınca hekimler hastalığı sıradan bir sıtma vakası sandı. Virüsün kesinleşmesi tam dört hafta sürerken, bu süre zarfında enfekte olan bireyler topluluk içinde dolaşmaya devam etti. Uzmanlar, 2014’teki büyük salgında 49 vaka varken alarm verildiğini, bugün ise yüzlerce vakaya ulaşıldıktan sonra harekete geçildiğini belirterek durumun vehametine dikkat çekiyor.
Savaşın Gölgesinde Salgın: Lojistik ve Güvenlik Krizi
Doğu Kongo ve Ituri bölgesi, sadece virüsle değil, aynı zamanda silahlı milislerin çatışmalarıyla da boğuşuyor. İç savaşın hüküm sürdüğü bu coğrafyada temaslı takibi yapmak imkansıza yakın. Üstelik akıl almaz lojistik skandallar da patlak vermiş durumda. Reuters’ın raporlarına göre, laboratuvarlara gönderilen numuneler 4 derece yerine 17 derecelik sıcaklıkta taşındı; bu da numunelerin bozulmasına ve doğru sonuç alınamamasına neden oldu. Bölge halkının dışarıdan gelen ekiplere duyduğu derin güvensizlik ve sağlık çalışanlarına yönelik saldırılar, filyasyon ekiplerinin elini kolunu bağlıyor. Kaçan her hasta, virüsü yeni bir şehre taşıyan potansiyel bir saatli bombaya dönüşüyor.
Dünyayı Bekleyen Büyük Tehlike: Aşısı Yok!
Bu yeni dalgayı geçmişteki Ebola salgınlarından ayıran en korkutucu özellik ise tıbbi çaresizlik. Bilinen Ebola aşıları ‘Zaire’ suşu için geliştirilmişti ve oldukça etkiliydi. Ancak Bundibugyo varyantı için şu an dünyada onaylanmış hiçbir aşı veya ilaç bulunmuyor. Ölüm oranının yüzde 50’ye kadar çıktığı bu sinsi düşman karşısında tıp dünyasının elinde izolasyon ve destek tedavisinden başka silah kalmadı. Dünya Sağlık Örgütü, finansal kesintiler ve ABD’nin çekilme kararıyla tarihinin en zayıf dönemini yaşarken, küresel sağlık savunma hattı büyük bir delik verdi. Uzmanlar, sınır kontrollerinin sıkılaştırılmasının tek başına yeterli olmayacağı, kıta genelinde çok daha sert bir mücadelenin şart olduğu konusunda birleşiyor.
