Özlem Kocabaş
Ankara’nın dış politika koridorlarında bugünlerde en çok konuşulan başlık, İran semalarından gelen patlama sesleri ve bu seslerin bölge jeopolitiğinde yaratacağı derin sarsıntılar. ABD ve İsrail’in eş güdümlü olarak başlattığı hava harekâtı, askeri kulislerde sadece stratejik noktaların imhası olarak değil, doğrudan Tahran’daki siyasi mimariyi hedef alan bir hamle olarak değerlendiriliyor. ABD Başkanı Trump ve İsrail Başbakanı Netanyahu’nun İran halkına yönelik doğrudan mesajları, operasyonun psikolojik harp boyutunun sahadaki füzeler kadar etkili olduğunu gösteriyor.
Bölgesel Dengeler ve Toplumsal Reflekslerin Anatomisi
Harekâtın ardından İran’ın demografik yapısı ve geniş coğrafyası üzerindeki etkileri mercek altına alındı. Yaklaşık 85 milyonluk nüfusu ve 1,6 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle bölgenin en köklü devlet geleneklerinden birine sahip olan İran, dağlık arazisi ve derin yeraltı tesisleriyle askeri açıdan zorlu bir coğrafya sunuyor. Ancak sahadan gelen bilgiler, askeri kapasiteden ziyade halkın gündelik yaşamındaki paniğe odaklanıyor. Benzin istasyonlarında oluşan kilometrelerce kuyruk ve ATM’ler önündeki yığılmalar, toplumun en temel refleksi olan hayatta kalma içgüdüsünü tetiklemiş durumda. Bu durum, operasyonun hedeflediği kitle mobilizasyonunun önündeki en büyük engel olan ‘kaos korkusu’ olarak okunuyor.
Hukuki Süreçler ve Uluslararası Güvenlik Parametreleri
Uluslararası hukuk perspektifinden bakıldığında, devletlerin egemenlik hakları ve sivillerin korunması protokolleri büyük önem taşıyor. Türkiye’de ve dünyada bu tür çatışma durumlarında, adli ve hukuki süreçler genellikle savaş suçları ve insan hakları ihlalleri çerçevesinde uluslararası mekanizmalarca takip edilir. Tıbbi boyutta ise, geniş çaplı saldırılarda ortaya çıkan sivil kayıplar için otopsi süreçlerinden kimlik tespitine kadar uzanan ve Interpol standartlarına dayanan titiz bir prosedür işletilmesi esastır. Güvenlik uzmanları, bu tür operasyonların ardından yaşanabilecek olası bir otorite boşluğunun, sınır güvenliğini tehdit edebileceği ve kitlesel göç dalgalarını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.
Ankara temsilcisi olarak edindiğim izlenim, analistlerin bu harekatın milliyetçi refleksleri tetikleyebileceği yönündeki görüş birliğidir. Özellikle eğitim kurumlarının veya sivil altyapının zarar görmesi, rejim muhalifi olan kesimlerde dahi ‘dış tehdide karşı kenetlenme’ duygusunu uyandırabilir. Devrim Muhafızları Ordusu’nun ülkedeki ekonomik ve siyasi ağırlığı düşünüldüğünde, sistemin içten bir çöküş yaşaması ancak askeri elitler arasındaki bir yarılma ile mümkün görünmektedir. Kısa vadede belirsizlik sürerken, İran halkının ‘Irak veya Suriye gibi olma’ korkusu, sokaktaki enerjinin yönünü belirleyen en kritik faktör olmaya devam edecektir.
