Kerbela Vakası ve Emevi İktidarının Meşruiyet Krizi
İslam tarihinin en derin siyasi ve itikadi kırılmalarından birini teşkil eden Kerbela Katliamı, gerçekleştiği tarihten bu yana geçen 1346 yılda, siyasi hırsların ve meşruiyet mücadelelerinin doğurduğu trajik sonuçları gösteren bir ibret vesikası olarak varlığını korumaktadır. Hicri 61 (Miladi 680) yılında yaşanan bu hadise, Emevi Devleti’nin kurucusu Muaviye’nin hilafeti saltanata dönüştürme politikalarının ve oğlu Yezid adına biat toplama girişimlerinin doğrudan bir neticesidir. Medine ve Mekke ekseninde gelişen siyasi muhalefet, Hz. Muhammed’in torunu Hz. Hüseyin’in haksız idareye boyun eğmemek adına başlattığı kıyam ile tarihi bir hesaplaşmaya dönüşmüştür. Bu sürecin yankıları asırlar boyunca sürmüş, nihayetinde 1401 yılında Şam’ı fetheden Türk-Moğol hükümdarı Emir Timur’un, hadisenin baş müsebbibi kabul edilen Yezid’in kabrini tahrip ettirerek kemiklerini yaktırmasıyla farklı bir boyut kazanmıştır.
Hilafetin Saltanata Dönüşümü ve Ehl-i Beyt’e Yönelik Baskılar
Siyasi mücadeleler ve diplomatik hamleler neticesinde 661 senesinde iktidarı ele geçiren Muaviye, Hz. Ali’nin aynı yıl Kûfe’de şehit edilmesinin ardından halifelik makamına gelen Hz. Hasan ile bir anlaşma akdetmiştir. Ancak 7 Nisan 669 tarihinde Hz. Hasan’ın zehirlenerek vefat etmesi, Emevi hanedanının veraset sistemini kurma çabalarının önünü açmıştır. Muaviye, iktidarı oğlu Yezid’e devretmek amacıyla halktan zorla biat almaya başlamış, bu durum İslam toplumunda ciddi tepkilere yol açmıştır. 680 yılında babasının vefatıyla tahta oturan Yezid, ilk icraat olarak Hz. Hüseyin’in meşruiyetini tanıma talebini iletmiştir. Üzerindeki askeri ve siyasi baskıların artması üzerine Hz. Hüseyin, durumun vahametini görerek ailesiyle birlikte 680 yılının Mayıs ayında Mekke’ye intikal etmiştir.
Kûfe Daveti ve Muharrem Ayındaki Kuşatma
Mekke’de bulunan Hz. Hüseyin, Kûfe halkından Emevi yönetimine karşı ittifak teklif eden davet mektupları almıştır. Kûfelilerin sadakatini test etmek üzere amcasının oğlu Müslim bin Akil’i bölgeye gönderen Hz. Hüseyin, başlangıçta 18 bin kişinin biat ettiği haberini alsa da, Emevi valisi Ubeydullah bin Ziyad’ın baskıları sonucu Kûfe halkı bağlılık yemininden dönmüş ve Müslim’in katledilmesine seyirci kalmıştır. Gelişmelerden habersiz şekilde ailesiyle yola çıkan Hz. Hüseyin, yolda Müslim’in şehit edildiğini öğrenmesine rağmen mücadeleyi sürdürme kararı almıştır. Vali Ubeydullah’ın sevk ettiği Hurr komutasındaki bin kişilik öncü birlik tarafından durdurulan Ehl-i Beyt kafilesi, Kerbela bölgesine sığınmak zorunda kalmıştır. Kısa süre sonra bölgeye ulaşan Ömer bin Sa’d komutasındaki Emevi ordusu, Hz. Hüseyin’den Yezid adına biat talep etmiş, teklifinin reddedilmesi üzerine kafilenin Fırat Nehri ile olan su bağını kesmiştir.
10 Muharrem 61: Kerbela’da Gerçekleşen Katliam
Miladi takvime göre 10 Ekim 680 tarihine tekabül eden 10 Muharrem 61 günü, askeri dengeden yoksun iki kuvvet karşı karşıya gelmiştir. Hz. Hüseyin’in maiyetindeki 72 kişiye mukabil, karşılarında Ömer bin Sa’d idaresinde 5 bin kişilik Kûfe ordusu mevzilenmiştir. Savaşın başlamasıyla birlikte Hz. Hüseyin’in yanındaki savaşçılar birer birer hayatını kaybetmiş, sıra Ehl-i Beyt mensuplarına gelmiştir. Hz. Hüseyin’in 19 yaşındaki oğlu Ali Ekber, çocuk yaştaki oğlu Cafer ve henüz altı aylık bebek olan Ali Asgar (Abdullah) ok ve kılıç darbeleriyle şehit edilmiştir. Tek başına kalan Hz. Hüseyin, üstün bir askeri dirayetle mücadele etmesine rağmen, Sinan bin Enes’in kılıç darbesiyle ağır yaralanmış ve Şemir tarafından başı kesilerek şehit edilmiştir. Naaşı atların nalları altında ezilen Hz. Hüseyin’in ailesinden yalnızca hasta olan oğlu Ali Zeynelabidin katliamdan sağ kurtulabilmiştir.
Emir Timur’un Şam Seferi ve Tarihsel İntikam
Ehl-i Beyt mensuplarının kesik başları Şam’da hüküm süren Yezid’e gönderilmiş, ancak bu gaddarlık Emevi hanedanına karşı asırlarca sürecek bir nefret dalgası başlatmıştır. İktidarını yalnızca üç yıl sürdürebilen ve 39 yaşında ölen Yezid, İslam dünyasında ortak bir telatuf ve lanet öznesi haline gelmiştir. Hadiseden yüzyıllar sonra, 1401 senesinde Şam kentini zapteden Türk hakanı Emir Timur, Kerbela trajedisinin sorumlularına yönelik tarihi bir cezalandırma süreci başlatmıştır. Dönemin Osmanlı tarihçileri Oruç Bey ve Âşıkpaşazade’nin kayıtlarında aktarıldığı üzere; Şam’da kendisini Yezid taraftarı olarak tanıtan grupları cezalandıran Timur, Yezid’in mezarını açtırarak kemiklerini çıkarttırmış, yaktırdığı bu kalıntıların ardından kabir alanını tasfiye ettirmiştir.
Kaynak: Sabah