Faruk Hakyemez
Türkiye’de milyonlarca emeklinin her bayram öncesinde merakla beklediği ikramiyeler, gıda enflasyonu karşısında ciddi bir sınav veriyor. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, 2018 yılından 2026 yılına kadar olan süreci mercek altına alarak emeklinin alım gücündeki değişimi Ramazan kolisi fiyatları üzerinden analiz etti. Yapılan değerlendirmeler, ikramiyelerin miktar olarak artmasına rağmen, reel değerinin mutfak harcamaları karşısında hızla eridiğini ortaya koyuyor. Özellikle temel gıda ürünlerindeki fahiş artışlar, sabit gelirli vatandaşların bayram bütçesini sarsmış durumda.
Ramazan Kolisi Üzerinden Alım Gücü Analizi
2018 yılında emeklilere verilmeye başlanan 1000 TL tutarındaki ilk bayram ikramiyesi, o dönem temel gıda ürünlerine erişimde önemli bir karşılığa sahipti. Dönemin piyasa koşullarında bu tutar ile 16 adet klasik Ramazan kolisi ya da 10 adet lüks tüketim odaklı koli satın alınabiliyordu. Ancak aradan geçen yıllar içerisinde, 2025 ve 2026 projeksiyonları tablonun tamamen tersine döndüğünü gösteriyor. İkramiyenin nominal olarak 4000 TL’ye yükselmesine rağmen, 2026 yılında bir emeklinin bu rakamla alabileceği mega koli sayısı sadece 3’e kadar gerilemiş durumda. Bu durum, paranın kağıt üzerindeki değer artışının mutfağa yansımadığının en net göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Gürer’in sunduğu verilere göre, temel gıda ürünlerini içeren paketlerdeki fiyat artışı, ikramiye artış oranını fersah fersah geride bıraktı. 2018-2026 döneminde bayram ikramiyesi yüzde 300 oranında artış gösterirken, mega koli fiyatlarındaki artış oranının yüzde 1472’ye ulaşması dikkat çekici bir veri sunuyor. Bu uçurum, emeklinin sofrasındaki temel gıda maddelerinin miktar olarak azalmasına ve alım gücünün mega koli bazında yüzde 78 oranında kaybolmasına yol açtı. Özellikle ayçiçek yağı, pirinç, bakliyat ve şeker gibi temel kalemlerdeki maliyet artışları, bu erimenin ana nedenleri arasında yer alıyor.
Ekonomik Göstergeler ve Sosyal Yansımalar
Gıda fiyatlarındaki bu sert yükseliş ve ikramiyelerin enflasyon hızına yetişememesi, toplumsal boyutta da derin etkiler doğuruyor. Geçmişte bayram öncesi hem mutfak alışverişini tamamlayan hem de ailesiyle bayramın sosyal gerekliliklerini yerine getirebilen emekli kesimi, günümüzde sadece temel gıda maddelerine odaklanmak zorunda kalıyor. Ekonomik veriler, nominal artışların vatandaşın cebindeki reel kaybı telafi etmeye yetmediğini, gıda enflasyonunun düşük gelirli gruplar üzerindeki baskısının her geçen gün arttığını kanıtlıyor.
CHP’li Gürer, yaşanan bu ekonomik daralmanın önüne geçilmesi için bayram ikramiyelerinin asgari ücret seviyesine endekslenmesi gerektiğine dair çağrısını yineledi. 2026 yılına dair öngörüler, fiyatlardaki yükseliş trendinin devam etmesi durumunda emeklilerin temel ihtiyaçlarını karşılamakta daha büyük zorluklar yaşayacağına işaret ediyor. Bayram ikramiyelerinin sadece sembolik bir ödeme olmaktan çıkarılıp, gerçek yaşam maliyetlerini karşılayacak bir düzeye çekilmesi, ekonomi gündemindeki kritik yerini koruyor. Gelir adaletsizliği ve enflasyonun yarattığı bu tablo, emeklilerin bayram hazırlıklarını artık bir huzur vesilesi değil, bir matematik hesabına dönüştürmüş bulunuyor.
