Bahar Çatalbaş
Özel gereksinimli bireylerin toplumsal yaşama tam ve etkin katılımını sağlamak amacıyla hayata geçirilen ‘INCLUSION: Kültürel Miras İçin Kapsayıcı Dijital Hikaye Anlatıcılığı’ projesi, yürütülen kapsamlı saha ve akademik çalışmaların ardından nihayete erdi. Erasmus+ programı tarafından desteklenen bu uluslararası girişim; Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), Anadolu Üniversitesi ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden uzman kuruluşların stratejik iş birliğiyle yürütüldü. Proje, Türkiye’nin zengin kültürel derinliğini dijitalleşmenin sunduğu olanaklarla birleştirerek özel bireyler için yeni bir erişim kapısı araladı.
Ankara, Saraybosna ve Amsterdam gibi stratejik noktalarda gerçekleştirilen uluslararası oturumlarla olgunlaştırılan çalışma, kültürel öğelerin özel gereksinimli bireylerin bilişsel ve duyusal ihtiyaçlarına göre nasıl harmonize edilebileceğine dair alanında ilk olma özelliği taşıyan bilimsel bir temel oluşturdu. Bu kapsamda geliştirilen politika önerileri, sadece yerel düzeyde değil, Avrupa Birliği standartlarında bir erişilebilirlik vizyonu ortaya koydu. Türkiye’de bu tür projeler, devletin engelli haklarına yönelik stratejik planlarıyla paralellik göstererek, toplumsal farkındalığın artırılması noktasında kritik bir rol oynamaktadır. Adli ve idari süreçlerde engelli haklarının korunması kadar, kültürel mirasa erişim de anayasal bir hak olarak değerlendirilmektedir.
Saha Çalışmaları ve Çatalhöyük Deneyimi
Projenin en somut adımlarından biri, Selçuklu Otizmli Bireyler Eğitim Vakfı (SOBE) koordinasyonunda gerçekleştirilen deneysel saha ziyaretleri oldu. UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan ve insanlık tarihinin en önemli yerleşimlerinden biri kabul edilen Çatalhöyük ile Konya Arkeoloji Müzesi’ne düzenlenen gezilerde, otizmli bireylerin müze materyalleriyle olan etkileşimi uzmanlarca doğrudan gözlemlendi. Bu süreçte katılımcıların ve ailelerinin geri bildirimleri, dijital hikayelerin revize edilmesinde temel veri kaynağı olarak kullanıldı.
Müze pedagojisi ve özel eğitim disiplinlerinin kesiştiği bu noktada, materyallerin sadece görsel değil, aynı zamanda duyusal olarak da ‘anlaşılabilir’ kılınması hedeflendi. Türkiye’de müzecilik faaliyetleri, son yıllarda Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ‘Engelsiz Müze’ projeleriyle büyük bir ivme kazanmıştır. INCLUSION projesi, bu resmi politikaları akademik bir derinlik ve uluslararası bir metodoloji ile destekleyerek, kültürel mirasın her birey için ‘ulaşılabilir’ olduğu gerçeğini pekiştirdi. Bu tür kapsayıcı yaklaşımlar, toplumsal barışın ve kültürel aidiyetin güçlenmesine doğrudan katkı sağlamaktadır.
Uluslararası Konferans ve Gelecek Vizyonu
Projenin finali, 10 Ocak tarihinde TÜBA başkanlığında Boğaziçi Üniversitesi’nde düzenlenen uluslararası kapanış konferansı ile yapıldı. Akademik camia ve sivil toplum temsilcilerinin yoğun katılım gösterdiği konferansta, kültürel miras alanındaki bilimsel verilerin kamu politikalarına nasıl tahvil edilebileceği tartışıldı. SOBE Vakfı Başkanı Mustafa Ak, vakfın vizyonunun eğitimle sınırlı kalmadığını, uluslararası iş birlikleriyle özel gereksinimli bireylerin yaşam standartlarını iyileştiren stratejik adımlar attıklarını belirtti.
Proje Yürütücüsü Dr. Ümit Savaş Taşkesen ise elde edilen çıktıların, kültür profesyonelleri için yeni bir istihdam alanı yaratacağını ve müzelerin kapsayıcılık kapasitesini artıracağını vurguladı. Geliştirilen dijital materyallerin ve eğitim modüllerinin kamuya açılmasıyla birlikte, Türkiye’deki müzecilik anlayışında ‘evrensel tasarım’ ilkelerinin daha yaygın hale gelmesi bekleniyor. Sürecin tamamlanmasıyla birlikte hazırlanan raporlar, ilgili bakanlıklara ve uluslararası organizasyonlara sunularak, erişilebilirlik standartlarının hukuki zeminine de katkı sunacaktır.
