Osman Pınarbaşı
Günümüzde market raflarını süsleyen, pazar tezgahlarında fahiş fiyatlarla alıcı bulan ‘organik’ etiketi, aslında bir yaşam biçiminin ticari bir metaya dönüşmesinin en somut örneğidir. 30 yıllık meslek hayatım boyunca tarımdan sanayiye kadar pek çok dönüşüme tanıklık etmiş bir gazeteci olarak, bugün önümüze sunulan ‘sağlıklı yaşam’ paketlerinin ardındaki boşluğu, toprağın tozunu yutmuş insanların ferasetiyle analiz etmek gerekiyor. Mustafa Koçak’ın hatıralarından süzülen geleneksel tarım pratikleri, sadece geçmişe duyulan bir özlem değil, aynı zamanda kaybettiğimiz ‘sahiciliğin’ de belgesidir.
Kadim Toprağın Ritmi: Nadas ve Sabanın Sessiz Ortaklığı
Eski yıllarda tarım, bugünkü gibi toprağı sömürme yarışı değil, toprakla girilen sessiz bir mukaveleydi. At ve öküzlerin çektiği sabanlarla sürülen toprak, haftalarca güneşin altında dinlendirilir, adeta nefes alması sağlanırdı. Kimyasal gübrelerin henüz tarlalara zehir saçmadığı o dönemlerde, toprağın tek dostu hayvan gübresiydi. Ancak asıl mucize ‘nadas’ sisteminde gizliydi. Toprağın bir yıl dinlendirilmesi ve ekilen ürünün bir sonraki yıl tam tersi karakterde bir bitkiyle değiştirilmesi (münavebe), toprağın mineral dengesini koruyan doğal bir savunma mekanizmasıydı. Bugün ‘organik’ diye satılan ürünlerin pek çoğu, maalesef bu kadim döngüden mahrum, sadece hormon ve yoğun pestisit içermediği için bu sıfatı alıyor. Oysa gerçek organik, toprağın sabırla beklediği ve kendi ritminde verdiği berekettir.
Yazarın da vurguladığı gibi, bugün pazar yerlerinde her şeyin adının ‘organik’ konulması, bir nevi kavram erozyonudur. Köylerde tavuğun, tarlada hakiki kuru hayvan dışkısının bulunamadığı bir çağda, her yumurtaya ‘köy yumurtası’ demek, tüketiciyi yanıltan bir pazarlama stratejisinden ibarettir. Gerçek gıda, zahmetin ve doğal döngünün semeresidir; maliyeti sadece para değil, emektir.
Hasadın Estetiği: Ayçiçeği Tarlalarından İmece Kültürüne
Geleneksel tarımın en büyüleyici yanlarından biri de hasat sürecindeki toplumsal dayanışmadır. Ayçiçeği ya da yerel adıyla ‘günebakan’ hasadı, Karaman’ın bereketli topraklarında sadece bir zirai faaliyet değil, aynı zamanda bir festival havasında geçerdi. Tarlalara kuşlardan korunmak için dikilen ‘İceloğlan’ (korkuluk) figürleri, insan ile doğa arasındaki naif mücadelenin bir simgesiydi. Ürünler kuruduktan sonra damlara serilir, akşamları ise komşularla bir araya gelinerek ‘imece’ usulüyle hasat edilirdi.
Makineleşmenin ruhsuzlaştırmadığı o günlerde, ayçiçeği kelleleri birbirine vurularak daneleri dökülürdü. Bu yorucu çalışma, tef ve darbuka sesleriyle, oyunlarla ve şenlikli sohbetlerle harmanlanırdı. Toprağın verdiği yorgunluk, kazanılan helal lokmanın sevinciyle unutulurdu. Bugün modern tarımda makinelerin birkaç saatte bitirdiği bu işlem, eskiden ruhun ve bedenin birlikte doyduğu bir toplumsal ritüeldi. Hasat bittikten sonra kalan artıkların yakacak olarak ihtiyaç sahiplerine dağıtılması ise, Anadolu’nun paylaşım kültürünün en asil göstergesiydi.
Sonuç olarak, nohuttan mercimeğe, patatesten soğana kadar her ürünün Buğday Pazarı’na getirilip tüccara sunulmasıyla tamamlanan bu süreç, aslında bize şunu hatırlatıyor: Hakiki üretim, temiz gıda ve sağlıklı yaşam, ancak toprağa ve onun doğal süreçlerine saygı duyulduğunda mümkündür. 16 Şubat 2026 tarihinde Kırklareli’nden yükselen bu ses, hepimize modern zamanın ‘organik’ yalanlarına karşı toprağın hafızasına sadık kalmamız gerektiğini ihtar ediyor.
