Duran Kelleci
Türkiye’nin topraklarında alın teri döken emekçilerin ekonomik durumu, ülkenin genel refahının adeta bir aynasıdır. Gıda güvencemizin temelini oluşturan tarım sektörü, barındırdığı iş gücüyle her zaman özel bir yere sahip. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2025 yılına ilişkin yayımlanan “Tarımsal İşletme İşgücü Ücret Yapısı” raporu da tam da bu ayna görevi görüyor; sektördeki yükseliş trendini ve dinamik değişimleri gözler önüne seriyor. Bu rapor, tarım işçilerinin yüzünü güldüren önemli artışları detaylandırırken, aynı zamanda sektöre dair çarpıcı bölgesel ve cinsiyet bazlı eşitsizlikleri de masaya yatırıyor.
Emek Değer Kazanıyor: Ücretlerdeki Rekor Artışlar
Tarım sektöründe çalışanların geliri, son dönemde yaşanan ekonomik dalgalanmalara rağmen dikkat çekici bir yükseliş sergiledi. Özellikle gıda fiyatlarındaki artışlar ve tarım ürünlerine duyulan küresel talep, bu sektördeki emeğin değerini daha da yukarılara taşıdı. Rapora göre, mevsimlik tarım işçilerinin günlük kazançları bir önceki yıla göre tam %37,8 oranında artarak 1.299 TL’ye ulaştı. Bu rakam, tarlada, bağda, bahçede gün boyu çalışan binlerce kişinin yaşam standartları için önemli bir iyileşme işareti taşıyor.
Ancak, bu artışın cinsiyetler arasında eşit dağılmadığı da gözlerden kaçmıyor. Erkek işçilerin günlük yevmiyeleri %40,6’lık bir sıçramayla 1.416 TL’ye çıkarken, kadın işçilerin günlük kazançları %34,1 artışla 1.193 TL seviyesinde kaldı. Bu tablo, sektördeki geleneksel cinsiyet ayrımcılığının ve kadın emeğinin henüz tam değerini bulamadığı gerçeğini bir kez daha hatırlatıyor.
Yıl boyunca tarımın nabzını tutan sürekli işçiler için de benzer bir tablo karşımıza çıkıyor. Ortalama aylık maaşları %42,1 gibi kayda değer bir artışla 37.305 TL’ye yükselen bu kesim, uzun süreli istihdamın getirdiği güvenceyle daha istikrarlı bir yaşam sürme potansiyeli yakalıyor. Erkek sürekli işçilerin maaşları %43,4 artarak 39.843 TL’ye ulaşırken, kadın sürekli işçilerde bu artış oranı %22,1 ile 23.598 TL’de kaldı. Bu veri de, tarımdaki ücret eşitsizliğinin mevsimlik işçilerde olduğu gibi sürekli çalışanlar arasında da derin bir sorun olduğunu gösteriyor. Emek yoğun bir sektör olan tarımda kadınların payının bu kadar düşük kalması, hem sosyal hem de ekonomik kalkınma hedeflerimiz açısından üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur.
Bölgesel Harita: Nerede Tarım Daha Değerli?
TÜİK raporunun en dikkat çekici bölümlerinden biri de tarım ücretlerindeki bölgesel farklılıkları gözler önüne sermesi. Türkiye’nin dört bir yanında farklı iklim koşulları, ürün çeşitliliği ve tarımsal faaliyet yoğunluğu, doğal olarak iş gücü piyasasında da kendine özgü dinamikler yaratıyor. Mevsimlik işçilikte Karadeniz’in incisi Rize, adeta bir rekor kırarak zirveye yerleşmiş durumda. Rize’de erkek işçilere günlük 3.283 TL, kadın işçilere ise 3.075 TL ödeniyor. Bu yüksek rakamlar, çay ve fındık gibi özel ve yoğun emek gerektiren ürünlerin hasat dönemlerindeki iş gücü talebinin ne denli kritik olduğunu anlatıyor. Buna karşın, en düşük günlük ücretler ise erkeklerde Ankara’da 1.037 TL, kadınlarda Hatay’da 976 TL olarak kaydedilmiş. Bu geniş makas, bölgesel ekonomik yapıların ve tarımsal ürün desenlerinin ücretler üzerindeki belirleyici etkisini gözler önüne seriyor.
Sürekli tarım işçiliği bağlamında ise İç Anadolu’dan Niğde ve Ege’den İzmir öne çıkıyor. Niğde’de erkek işçilere ödenen en yüksek aylık maaş 53.927 TL’ye ulaşırken, İzmir’de kadın işçiler 25.521 TL ile en iyi maaşları alıyor. Bu şehirler, büyük ölçekli ve genellikle daha teknolojik tarım işletmelerinin veya özel ürün yetiştiriciliğinin yaygın olduğu bölgeler olabilir. Tarım işçiliği için en düşük maaşlar ise hem erkekler (26.186 TL) hem de kadınlar (23.040 TL) için turizmin başkenti Antalya’da kaydedilmiş. Bu durum, Antalya’da tarımın yanı sıra turizm gibi alternatif iş kollarının bulunması ve iş gücü arzının farklı dinamiklere sahip olmasından kaynaklanabilir.
Çalışanlara ve Tüketicilere Etkileri
Tarım sektöründeki bu ücret artışları, sadece işçilerin cebine giren parayı değil, aynı zamanda toplumun genelini ilgilendiren geniş çaplı etkiler yaratıyor. Bir yandan, tarımda çalışanlar için iyileşen gelirler, kırsal kesimde kalma motivasyonunu artırabilir, gençlerin tarıma yönelmesini teşvik edebilir ve böylece kırdan kente göçü bir nebze yavaşlatabilir. Bu, aynı zamanda tarımsal üretimin sürdürülebilirliği ve gıda güvenliğimiz için de hayati bir önem taşıyor. İş gücünün refahının artması, sektördeki verimliliği ve kaliteyi de olumlu yönde etkileme potansiyeli barındırıyor.
Ancak madalyonun diğer yüzünde, artan işgücü maliyetleri üreticiler için yeni zorluklar anlamına geliyor. Bu durum, tarımsal ürünlerin nihai fiyatlarına yansıyabilir ve tüketicinin sofrasına gelen gıdanın maliyetini etkileyebilir. Dolayısıyla bu ücret artışlarının, hem üreticiyi destekleyecek hem de tüketiciyi mağdur etmeyecek dengeleyici politikalarla birlikte ele alınması büyük önem arz etmektedir. Ayrıca, bölgesel ve cinsiyetler arası ücret farkları, eşit işe eşit ücret ilkesinin tarım sektöründe de tam anlamıyla hayata geçirilmesi gerektiğinin altını bir kez daha çizmektedir. Tarım, sadece ekmek değil, aynı zamanda eşitlik ve adalet de yetiştirmelidir.
