Faruk Hakyemez
Türkiye’nin sosyal güvenlik sistemi, son yıllarda adeta modern bir trajediye dönüşmüş durumda. Artan yaşam süresi ve hızla düşen doğurganlık oranları yetmezmiş gibi, bir de üzerine ‘çalıştıkça fakirleşen’ bir sigortalı profili eklendi. SGK eski Başmüfettişi İsa Karakaş tarafından dile getirilen bu yapısal açmaz, sadece bir ekonomik veri değil; aynı zamanda milyonlarca çalışanın hayallerine vurulan bir kilit niteliği taşıyor. Mevcut sistem, emektar vatandaşa adeta ‘ne kadar erken gidersen o kadar kârdasın’ diyerek kapıyı gösteriyor.
Sistemin Büyük İronisi: Çalışmak Neden Bir Ceza Haline Geldi?
Normal şartlar altında, bir sistemde ne kadar çok emek verirseniz, karşılığını o denli yüksek almanız beklenir. Ancak SGK‘nın mevcut labirentlerinde bu mantık tam tersi bir istikamette ilerliyor. Karakaş’ın altını çizdiği üzere, özellikle asgari ücret ve buna yakın gelir seviyesindeki sigortalılar, sisteme daha fazla prim ödedikçe ileride alacakları emekli maaşının eridiğine şahit oluyor. Bu paradoks, yüksek enflasyonun etkisiyle birleşince, sigortalılar için sistemde kalmak bir ödülden ziyade bir ‘finansal risk’ haline geliyor.
Sonuç mu? Yaşı dolan her çalışan, arkasına bile bakmadan emeklilik dilekçesini verip sistemden kaçıyor. Bu kaçış, kurumu hem taze prim gelirinden mahrum bırakıyor hem de erken yaşta başlayan bir emekli maaşı yüküyle karşı karşıya getiriyor. Uzmanlar bu tabloyu, sosyal güvenliğin temeline dinamit koyan bir ‘kaybet-kaybet’ denklemi olarak tanımlıyor. Kimsenin kazanmadığı bu masada, şimdi Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında büyük bir restorasyon operasyonu başlatılıyor.
Reformun Beş Atlısı: Yeni Dönemde Neler Değişecek?
Hükümetin ajandasında yer alan yeni modelin felsefesi oldukça net: Çalıştıkça kazandıran bir katsayı sistemini inşa etmek. Bu kapsamda beş temel sütun üzerinde duruluyor. İlk olarak, hakkaniyetli bir maaş bağlama sistemiyle, uzun süre istihdamda kalan sigortalının ödüllendirilmesi hedefleniyor. İkinci olarak, uzaktan çalışma ve dijital platform odaklı yeni nesil çalışma modelleri artık sistemin dışlanmış çocuğu olmayacak; tam aksine yasal güvencenin merkezine yerleştirilecek.
Üçüncü ve belki de en kritik adım, yapay zeka destekli denetimlerle kayıt dışı istihdama savaş açılması olacak. Verinin gücünü kullanarak prim tabanını genişletmek, bütçedeki kara deliği kapatmanın en akılcı yolu gibi görünüyor. Dördüncü adımda karmaşık teşvik sistemleri sadeleştirilerek şeffaflık sağlanacak. Son olarak, yaşlanan nüfusun sağlık harcamaları mercek altına alınacak; verimlilik artırılarak israfın önüne geçilecek. Kısacası, SGK artık sadece ‘maaş ödeyen bir kasa’ değil, yaşayan ve değişen iş gücü piyasasına uyum sağlayan akıllı bir organizma olmayı hedefliyor.
