Mustafa Yıldız
Orta Doğu’dan gelen son dakika haberleri küresel ekonominin damarlarını sarsıyor. ABD ve İsrail’in İran eksenli askeri hamleleri, sadece bir güvenlik krizi değil, devasa bir enerji şoku olarak karşımıza dikildi. Dünyanın en kritik lojistik koridorlarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerindeki tehdit bulutları, piyasaların ateşini yükseltirken “siyah altın” fiyatlarında durdurulamaz bir ralliye kapı araladı. Türkiye’de ise gözler doğrudan akaryakıt pompalarına çevrildi.
Hafta sonu gerçekleşen operasyonların ardından piyasalarda tam anlamıyla bir fırtına kopuyor. Küresel arz güvenliğine dair endişelerin tavan yapmasıyla yatırımcılar güvenli liman arayışına girerken, petrol kontratları sert yükselişlerle güne başladı. WTI (ABD ham petrolü), gün içinde yüzde 10 gibi dramatik bir artışla 75 dolar barajını aşarak son 8 ayın zirvesini test etti. İşlemler halen yüksek primle seyretmeye devam ediyor.
Petrol Piyasasında Tarihi Ralli: Fiyatlar Uçuşa Geçti
Ülkemiz için asıl referans noktası olan Brent petrol ise yüzde 6’lık bir sıçramayla 77,33 dolar seviyelerine tırmandı. Bu hareketlilik, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için maliyetlerin katlanması anlamına geliyor. OPEC+ grubunun günlük 206 bin varillik sınırlı üretim artışı kararı ise piyasayı sakinleştirmeye yetmedi. Söz konusu artışın küresel talebin yalnızca yüzde 0,2’sine karşılık gelmesi, yükselen fiyatları dengelemekten çok uzak kaldı. Analistler, psikolojik eşiklerin hızla aşılabileceğini ve jeopolitik risk priminin fiyatları yukarı itmeye devam edeceğini öngörüyor.
Hürmüz Boğazı ve Küresel Ticaretin Kritik Rotası
Peki, neden dünya ekonomisi nefesini tutmuş durumda? Cevap coğrafyada gizli. Hürmüz Boğazı, Umman Körfezi ile Basra Körfezi’ni birbirine bağlayan, küresel petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği hayati bir geçiş noktasıdır. Bu dar su yolunun herhangi bir çatışma nedeniyle kapanması veya trafiğin yavaşlaması, dünya ekonomisine doğrudan bir arz şoku yaşatacaktır. Bölgesel demografik yapı ve stratejik önem göz önüne alındığında; İran, Suudi Arabistan, Irak ve BAE arasındaki bu hassas denge, küresel navlun maliyetlerinden üretim giderlerine kadar her şeyi etkileme potansiyeline sahiptir.
Türkiye’de ise akaryakıt fiyatları, uluslararası piyasalardaki bu dalgalanmaların yanı sıra Dolar/TL kuru ve EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) tarafından belirlenen yasal metodolojilere göre şekilleniyor. Türkiye’deki sistemde akaryakıt fiyatları; Akdeniz piyasasındaki işlenmiş ürün fiyatları ve dolar kurundaki değişimler baz alınarak hesaplanmaktadır. Rafineri çıkış fiyatlarındaki değişimler, maktu ÖTV ve KDV düzenlemeleriyle birleştiğinde, pompa fiyatlarında kısa süre içerisinde ciddi bir zam dalgasının gelmesi kaçınılmaz görünüyor. Uzmanlar, Brent petrolün 80 doların üzerinde kalıcı olması durumunda iç piyasada fiyat güncellemelerinin hızlanacağı konusunda uyarıyor. Sosyal açıdan bakıldığında, enerji maliyetlerindeki bu artışın ulaşım, lojistik ve dolaylı olarak gıda fiyatları üzerinde de bir domino etkisi yaratması, hane halkı bütçesi üzerinde ek baskı oluşturması bekleniyor.
