Ülkemizin gıda güvenliği ve sürdürülebilir tarım geleceği için kritik öneme sahip tarım arazilerinin korunması, hepimizin ortak paydası. Bu iyi niyetli hedefin peşinden giden bir yasal düzenleme var; tarım alanlarına konut yapımını yasaklıyor. Ancak sahada, bu düzenlemenin beklenmedik, hatta yıkıcı etkileriyle karşılaşıyoruz. Ne yazık ki, amaç iyi olsa da uygulama, kırsalda hayat mücadelesi veren, toprağına bağlı çiftçilerimizi çıkmaza sürüklüyor, adeta bir mağduriyet dalgası yaratıyor. İşte tam da burada, herkesin dikkatini vermesi gereken derin bir sorun var.
İyi Niyetli Adım, Beklenmedik Sonuçlar
Topraklarımızı koruma amacı taşıyan, tarım arazilerini betonlaşmaya karşı güvence altına almayı hedefleyen bu düzenleme, ilk bakışta mantıklı ve gerekli görünüyor. Kentlerin plansız büyümesi, verimli toprakların hızla elden çıkması gibi sorunlar düşünüldüğünde, bu yasağın temelinde yatan prensip oldukça sağlam. Kimse elindeki toprağı ranta çevirip ülkenin gıda geleceğini tehlikeye atsın istemez. Ancak her yasa, sadece kâğıt üzerinde değil, sahadaki gerçek hayat dinamikleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Ve görünen o ki, bu yasağın kırsalın kendi içindeki karmaşık yapısı, yaşam biçimi ve sosyo-ekonomik gerçekleri göz ardı edildiğinde, faydadan çok zarar verme potansiyeli taşıdığı ortaya çıkıyor.
Kırsalda Yaşamın Dinamikleri Göz Ardı Ediliyor
Köylerimiz, sadece tarım ürünlerinin yetiştiği tarlalar, ahırlar ya da bağ bahçelerinden ibaret değil; aynı zamanda binlerce yıldır süregelen bir yaşam kültürünün, toplumsal bağların ve aile yapısının kalbi. Ne var ki, bu yeni düzenleme, kırsal yaşamın bu çok katmanlı yapısını yeterince anlamış gibi görünmüyor. Köylerde genç nüfusun en temel ihtiyaçlarından biri, evlenip yuva kurduklarında yaşayacakları bir konuta sahip olmak. Mevcut yerleşim alanları genellikle yetersiz kalıyor, yeni parseller açılamıyor ve gençler çaresizce kendi aile arazileri üzerinde bir yaşam kurma ihtiyacı hissediyor. Bu durum, onları yasaklarla karşı karşıya bırakıyor. Eğer gençler köylerde yaşayamaz, ev bark sahibi olamazsa, kırsalın çeperlerindeki bu yaşam alanları yavaş yavaş boşalmaya mahkum olur. Bu da sadece konut sorunundan öte, tarımsal üretimin geleceği için de büyük bir tehdit oluşturur.
‘Yık’ Demek Kolay, Çözüm Üretmek Zor: Vatandaş Çaresiz
Karaman Ziraat Odası Başkanı Mehmet Bayram’ın da haklı olarak dile getirdiği gibi, “Bahçesine ev yapan vatandaşa ‘yık’ demek kolaydır.” Asıl sorun, o insanın nerede yaşayacağı, hayatını nasıl idame ettireceğidir. Mevcut durumda, birçok köyde imar planı bulunmuyor. Plansızlık, vatandaşı adeta bir boşluğa itiyor; ne yasal bir zeminde ev yapabiliyor ne de yaşamını sürdürebileceği alternatif bir alan bulabiliyor. Bu durum, sıradan bir çiftçinin, emekle geçinen bir ailenin kendi toprağında temel barınma ihtiyacını karşılamasını “suç” gibi göstermeye kadar varıyor. Bu çaresizlik ortamı, insanların devlete olan güvenini zedeleyebileceği gibi, kaçak yapılaşmayı da istemeden tetikleyebilir. Çünkü bir insan, başını sokacak bir çatıya muhtaç kaldığında, yasal yolları kapalı bulduğunda, başka çıkış yolları aramaya itilecektir.
Rantçı ile Gerçek Üretici Arasındaki Büyük Uçurum
Bu yasağın en kritik uygulama sorunu, niyeti iyi olan çiftçilerle, tarım arazilerini sadece rant elde etmek amacıyla kullananları aynı kefeye koyması. Bir yanda toprağını işleyen, hayvanını besleyen, ailesiyle birlikte üretim döngüsünün içinde olan gerçek üreticiler var. Onların evi, ahırı, deposu, serası tamamen üretim faaliyetlerinin bir parçası. Diğer yanda ise “hobi bahçesi” adı altında, tarım arazilerini küçük parsellere bölerek kâr amacı güden, çoğu zaman şehirde yaşayan ve tarımla doğrudan bağı olmayan “rantçılar”. Mevcut düzenleme, bu iki grubu yeterince ayrıştıramadığı için, gerçek üreticinin can damarına basıyor. Çiftçi, tarlasının kenarına, ailesinin büyümesiyle oluşan ihtiyacını karşılamak için bir oda daha eklediğinde veya yeni bir ahır yaptığında, rantçı muamelesi görüyor, cezalandırılma riskiyle karşı karşıya kalıyor. Bu durum, ülkenin belkemiği olan çiftçiyi üretimden soğutur, hatta tamamen vazgeçmesine neden olabilir. Bu da doğrudan gıda güvenliğimizi tehdit eden bir gelişmedir.
Çözüm Net: Kapsamlı Planlama ve Adil Yaklaşım
Peki, bu karmaşık düğüm nasıl çözülmeli? Karaman Ziraat Odası Başkanı Mehmet Bayram’ın da belirttiği gibi, çözüm aslında oldukça açık: Öncelikle her köy için planlı yerleşim alanları oluşturulmalı. Vatandaşa, ailesini büyütebileceği, yaşayabileceği ve üretimini sürdürebileceği alternatifler sunulmalı. İmar düzenlemeleri sadece şehir merkezlerini değil, kırsal bölgelerin kendine özgü ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurarak tamamlanmalı. Bu sayede, hem tarım arazileri korunmuş olur hem de kırsalda yaşayanlar, anayasal hakları olan barınma ve yaşam hakkından mahrum bırakılmaz. Gerçek üreticiye yönelik destek ve kolaylıklar sağlanırken, rant odaklı girişimlere de kesinlikle geçit verilmemeli. Bu, ayrımın net bir şekilde yapılması gereken bir denge meselesidir.
Geleceğimiz İçin Kritik Çağrı: Üretim Güçlenmeli, Mağduriyet Bitmeli
Unutmayalım ki, sağlıklı bir toplumun temeli, karnı doymuş ve huzurlu bireylerden geçer. Kırsalda yaşayan ve ülkenin gıda ihtiyacını karşılayan çiftçilerimizin mağdur edilmesi, uzun vadede hepimizin sofrasına yansıyacak ciddi sorunlara yol açar. Bu yasal düzenleme, acilen yeniden ele alınmalı, sahadaki gerçekler ışığında güncellenmelidir. Rant peşinde koşanlarla, toprağına sarılıp geçimini sağlamaya çalışan gerçek üreticiler kesinlikle ayrıştırılmalı. Yeni mağduriyetler yaratmak yerine, üretimi güçlendirecek, kırsal kalkınmayı destekleyecek ve her vatandaşın temel yaşam hakkını güvence altına alacak kalıcı çözümler üretmek zorundayız. Aksi takdirde, gözümüzün önünde bir kriz büyürken, gelecekte çok daha büyük bedeller ödeyebiliriz. Bu, sadece çiftçilerin değil, tüm ülkenin dikkat etmesi gereken hayati bir konudur.
