Ceyhun Demirbaş
Artvin’in Yusufeli ilçesinde, Çoruh Nehri üzerinde yükselen ve Türkiye’nin en yüksek barajı unvanını taşıyan Yusufeli Barajı, bugünlerde görenleri hüzünlendiren ama bir o kadar da merak uyandıran bir görüntüye sahne oluyor. Dev projenin tamamlanmasıyla sular altında kalan eski yerleşim yerleri, su seviyesinin yaklaşık 60 metre çekilmesiyle birlikte yeniden belirdi. Özellikle Çevreli köyü sakinleri, bir zamanlar hayatlarının geçtiği, komşuluk ilişkilerinin yaşandığı evlerini ve sokaklarını yeniden görme fırsatı buldu.
Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES), sadece bölge için değil, Türkiye’nin enerji bağımsızlığı için de devasa bir öneme sahip. 275 metre gövde yüksekliği ile dünyanın 5’inci büyük barajı olan bu yapı, yıllık 1 milyar 888 milyon kilovatsaat enerji üretme kapasitesine sahip. Ancak bu büyük yatırım, beraberinde büyük bir toplumsal dönüşümü de getirdi. Yusufeli ilçe merkeziyle birlikte Yeniköy, Tekkale, Irmakyanı, Çeltikdüzü, Çevreli, İşhan ve Meşecik gibi köyler, barajın su tutmaya başlamasıyla haritadan silinmişti.
Türkiye’nin Dev Projesi Yusufeli Barajı’nda Sular Çekildi
Bölgedeki iklim koşulları ve enerji üretimi planlaması doğrultusunda su seviyesinde yaşanan bu düşüş, adeta bir ‘zaman yolculuğu’ başlattı. Artvin’in coğrafi yapısı, sarp kayalıkları ve derin vadileriyle bilinir. Çoruh Nehri ise debisi en yüksek nehirlerden biri olarak barajlar zincirinin ana kaynağını oluşturur. Baraj gölünde suların çekilmesi teknik bir süreçtir; mevsimsel yağış azlığı veya ulusal enerji şebekesinin ihtiyacını karşılamak adına yapılan planlı su tahliyeleri bu duruma neden olur. Bu süreçte ortaya çıkan eski yapılar, baraj inşaatı öncesindeki yaşamın sessiz tanıkları olarak karşımızda duruyor.
Çevreli Köyü’nde Hatıralar Su Yüzüne Çıktı
Eski günlerini yad etmek isteyen vatandaşlar, suların arasından yükselen cami minarelerini, eski taş evleri ve artık kurumuş olan meyve bahçelerini görünce duygusal anlar yaşıyor. Köy sakinlerinden Serhat İnce’nin de belirttiği gibi, bir zamanlar cıvıl cıvıl olan, kapıları komşulara sonuna kadar açık olan bu mekanlar, şimdi mat ve terk edilmiş bir halde. Ancak bu manzara, bölge halkı için sadece bir yıkıntı değil, aynı zamanda çocuklukları ve gençlikleri anlamına geliyor. Bölge insanı, suların çekilmesini fırsat bilerek adeta eski köylerine veda ziyareti gerçekleştiriyor.
Türkiye genelinde bu tür büyük altyapı projelerinde yerleşim yerleri su altında kalan vatandaşlar için modern şehircilik prensipleriyle yeni yerleşim alanları inşa edilmektedir. TOKİ tarafından yürütülen bu süreçlerde, modern konutlar ve sosyal donatılar hak sahiplerine teslim edilse de, eski köylerin manevi değeri halkın gönlünde yaşamaya devam ediyor. Yusufeli halkı, modern imkanlarla donatılan yeni ilçeye alışmaya çalışırken, barajın her çekilmesinde geçmişe bir kapı aralamaya devam edecek gibi görünüyor. Bu durum, dev barajların sadece enerji kaynağı değil, aynı zamanda yaşayan birer hafıza mekanı olduğunu da kanıtlıyor.
