Ankara S-400 ve F-35 Dengesinde Yeni Formüller Üzerinde Çalışıyor
Türkiye’nin 13 yıllık hava savunma sistemi arayışı, Rusya’dan tedarik edilen S-400’ler ve ABD yaptırımları ekseninde yeni bir diplomatik sürece evrildi. Türk-Amerikan savunma ilişkilerini kilitleyen S-400 krizini aşmak için Ankara, sistemlerin elden çıkarılması dahil çeşitli formülleri masada tutuyor. Ancak sürecin çok taraflı onay gerektirmesi, resmi kararların açıklanmasını erteliyor.
Türkiye, S-400’lerin tetik mekanizmasının devre dışı bırakılması ve ABD ile ortak bir denetim komitesi kurulması yönünde öneriler sunsa da ABD Kongresi’ndeki direnç aşılamadı. Bunun üzerine müzakerelerde karşı atak ve savunma doktrinleri birlikte ele alınmaya başlandı. Masadaki dengenin bir tarafında NATO’nun Akdeniz’deki AEGIS füzesavar sistemi, Türkiye’deki Patriot ve SAMP-T bataryaları ile yerli üretim Çelik Kubbe yer alırken; diğer tarafında Türkiye için üretilen 6 adet F-35 savaş uçağının teslimi, 5. nesil uçak programına geri dönüş ve milli muharip uçak KAAN’ın seri üretimi için gereken ABD yapımı F110 motorlarının tedariki bulunuyor.
S-400’lerin Körfez Ülkelerine Satışı ve Jeopolitik Engeller
S-400 sistemlerinin Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) satılması en güçlü alternatifler arasında değerlendirildi. Ancak Suudi Arabistan ile BAE arasındaki bölgesel rekabet nedeniyle Riyad yönetiminin sergilediği tutum adımların yavaşlamasına yol açtı. Kuveyt ve Katar seçenekleri de gündemde olmasına rağmen, Körfez’deki güç dengeleri, ABD’nin stratejik tercihleri ve Rusya’nın onayı gibi çok bilinmeyenli denklemler, ince ayarlı bir diplomasi ve ek süre gerektiriyor.
Çin Müzakerelerinden CAATSA Yaptırımlarına Uzanan Süreç
Türkiye’nin hava savunma sistemi için 2013 yılında açtığı ilk ihaleyi teknoloji transferine izin veren Çin firması kazanmıştı. İki yıl süren görüşmelerin ardından Çin’in teknoloji paylaşımına yanaşmaması sebebiyle Kasım 2015’te süreç iptal edildi. Ardından Rusya ile anlaşma sağlanarak temmuz 2019’da S-400 sistemleri Ankara’ya teslim edildi. Bu alım sonrasında ABD, Türkiye’yi F-35 programından çıkartarak CAATSA yaptırımları kapsamına aldı.
2021 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (NDAA) uyarınca, ABD Başkanı’nın 12 yaptırımdan en az 5’ini uygulaması zorunlu kılındı. Yaptırımların kaldırılabilmesi için ABD Başkanı’nın, Türkiye’nin S-400’e sahip olmadığını ya da sistemin tehdit oluşturmadığını Kongre’ye bildirmesi gerekiyor. Yaşanan bu gelişmeler ve NATO kriterleri doğrultusunda Türkiye, Rusya ile imzalanan ikinci parti S-400 opsiyonunu kullanmaktan vazgeçerek yerli savunma sistemlerinin geliştirilmesine odaklanma kararı aldı.
Kaynak: Sabah
