Barış Kocabaş
Körfez’de Ateş Hattı ve Diplomasinin Çıkmazı
Uluslararası arenada gerilim tırmanırken, AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik’ten bölgedeki son gelişmelere dair kritik uyarılar geldi. Çelik, mevcut durumu ‘en korkunç savaşlardan biri’ olarak tanımlarken, hem başlangıç şekli hem de doğuracağı sonuçlar itibarıyla derin endişelerini dile getirdi. Özellikle İran’ın doğrudan hedef alındığı iddiaları, bölgedeki dengelerin ne denli hassas olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Çelik’in vurguladığı gibi, diplomasi masasının tam da kurulma aşamasında gerçekleşen bu tür ‘vahşi saldırılar’, uluslararası ilişkilerde güveni sarsıyor ve gelecekteki arabuluculuk çabalarının önünü tıkıyor. ‘Diplomasi masasını bundan sonra kim neden kursun?’ sorusu, mevcut tablonun acı gerçekliğini özetler nitelikte. Bu durum, sadece bölgesel çatışmaları körüklemekle kalmıyor, aynı zamanda küresel istikrarı da derinden etkileyebilecek potansiyel taşıyor. Zira, gerilimin artması, enerji piyasalarından ticari rotalara kadar geniş bir yelpazede vatandaşların günlük yaşamına doğrudan yansıyacak ekonomik dalgalanmalara yol açabilir.
Uluslararası Hukuk ve Rejim Değişikliği Tehdidi
Bölgesel güç mücadelesinin acımasız yüzü, uluslararası hukuk normlarını da derinden sarsıyor. Çelik, ‘Güç yolu ile iki ülkenin bir ülkeyi vahşice hedef alması, düzen kavramının ortadan kalkması anlamına geliyor’ sözleriyle, bu tür eylemlerin küresel düzendeki temel prensiplere aykırı olduğunu belirtiyor. Bir ülkenin ‘rejim değişikliği’ talebiyle başka bir ülkeye saldırmasının, uluslararası ilişkilerde kabul edilemez bir emsal teşkil edeceğinin altını çizen Çelik, bu yaklaşımın ‘ortalığı kan gölüne çevireceği’ uyarısında bulundu. Tarih, bu tür müdahalelerin genellikle daha büyük istikrarsızlık ve insani krizlerle sonuçlandığını defalarca kanıtlamıştır. Soğuk Savaş sonrası dönemde yaşanan pek çok çatışma, dışarıdan müdahale ve rejim değişikliği arayışlarının nasıl yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini acı bir şekilde göstermiştir.
Söylemlerin dini bir zemine kaydırılması ise tehlike çanlarını daha yüksek sesle çalıyor. Çelik’in ‘Bu din savaşıdır, haçlı savaşıdır’ gibi ifadelerle ortaya çıkan manzaranın korkunçluğunu işaret etmesi, gerilimin sadece siyasi değil, aynı zamanda ideolojik ve inançsal bir boyut kazandığını ortaya koyuyor. Özellikle dönemin ABD Dışişleri Bakanı Blinken’ın İsrail ziyaretinde ‘ben buraya bir Yahudi olarak geldim’ şeklindeki açıklaması, siyasetin hukuk zemininden çıkarak din milliyetçiliğine bürünmesinin ne denli büyük bir tehdit olduğunu gözler önüne sermişti. Bu tür yaklaşımlar, çatışmanın çözümünü daha da karmaşık hale getirerek, kalıcı barış umutlarını zayıflatıyor.
Türkiye’nin Arabuluculuk Rolü ve İran’ın Yeni Lideri
Böylesine kritik bir dönemde, Türkiye’nin arabuluculuk potansiyeli bir kez daha gündemin en üst sıralarına çıkıyor. Ömer Çelik, ‘Arabuluculuk Cumhurbaşkanımızın önderliğinde Türkiye’de olsa bu yaşanmazdı’ sözleriyle, Ankara’nın taraflar üzerinde sahip olduğu etkiyi ve kriz çözme kapasitesini vurguladı. Türkiye’nin hem Doğu hem de Batı ile köklü ilişkileri, onu bölgesel krizlerde güvenilir bir arabulucu haline getiriyor. İstanbul’da kurulacak bir diplomasi masasının, mevcut gerilimi azaltmada çok daha farklı bir ağırlığa sahip olabileceği ise kuşkusuz.
Diğer yandan, İran’da yaşanan liderlik değişimi de bölgedeki denklemleri etkileyebilecek bir faktör olarak yakından izleniyor. Çelik, İran devletinin iradesine saygı duyulması gerektiğini belirtirken, ülkenin sistemini tanımak gerektiğinin altını çizdi. Uzmanlar Meclisi tarafından seçilen dini liderin, geçmişte de benzer tartışmalara konu olduğunu hatırlatan Çelik, bu makamın dini otorite gücünü vurguladı. Uzmanların genel görüşü, dini liderlerin değişmesinin, İran’ın köklü dış politika tutumlarında radikal bir değişime yol açmayacağı yönünde. Analistler, İran’ın dış politikasının kişilere bağlı olmaktan ziyade, devletin uzun vadeli stratejileri ve bölgesel çıkarları doğrultusunda şekillendiğini belirtiyor.
Barış İçin Yeniden Çağrı: Çıkış Yolu Nerede?
Tüm bu gelişmelerin ışığında, uluslararası toplumun ortak dileği, bölgedeki savaşın bir an evvel durdurulması ve diplomasi masalarının yeniden kurulması yönünde yoğunlaşıyor. Çelik’in de ifade ettiği gibi, ‘Eninde sonunda herkes bu savaş dursun ve masa yeniden kurulsun arayışında olacaktır.’ Görünürde bir hazırlık süreci devam etse de, bölgede gerginlik yüksek. Dışarıdan yapılan yorumlarda analiz ile temenninin birbirine karıştığı bir ortamda, soğukkanlı ve yapıcı adımlara her zamankinden daha fazla ihtiyaç var. Vatandaşların can güvenliği, ekonomik istikrar ve bölgesel barışın tesisi için, diyalog kanallarının açık tutulması ve güç kullanımından kaçınılması hayati bir önem taşıyor. Küresel aktörlerin, bu karmaşık denklemi çözmek adına bir araya gelmesi ve kalıcı bir çözüm için çaba sarf etmesi kaçınılmaz bir zorunluluk olarak öne çıkıyor.
