Deniz Yalçın
Lüks Villaların Altından Tarih Fışkırdı
Mersin’in Mezitli ilçesinde lüks villa hayalleri kuran iş insanı, büyük bir şokla karşı karşıya kaldı. 2020 yılından bu yana devam eden hukuk ve arkeoloji savaşı nihayet sonuçlandı. 2,5 dönümlük arazi üzerine yapılması planlanan 4 adet villa için verilen inşaat izni, toprağın altından fışkıran Roma hazineleri nedeniyle resmen iptal edildi. Karar, Adana Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu tarafından tescillendi. Artık o bölgede inşaat yapılması imkansız hale geldi.
Her Şey Bir Yol Çalışmasıyla Başladı
Olayın geçmişi aslında 2002 yılına dayanıyor. Mezitli Mahallesi’nde belediyenin rutin yol açma çalışmaları sırasında bazı tarihi kalıntılara rastlanmıştı. O dönem yapılan ilk incelemelerde Roma dönemine ait lahitler bulunmuş, bölge koruma altına alınmıştı. Ancak asıl kriz, bu kazı alanına bitişik olan ve 3’üncü Derece Arkeolojik Sit Alanı statüsündeki arazinin 2013 yılında bir iş insanı tarafından satın alınmasıyla patlak verdi. Arsayı satın alan kişi, 2020 yılında bölgeyi inşaata açmak için düğmeye bastı.
Skandal Rapor ve Bakanlığın Müdahalesi
2020 yılında villa inşaatı için ruhsat başvurusu yapıldığında, Mersin Müze Müdürlüğü 13 ayrı noktada sondaj çalışması gerçekleştirdi. O dönem hazırlanan ve bugün tartışmalara neden olan raporda, ‘taşınır veya taşınmaz kültür varlığına rastlanmadı’ denilerek inşaatın önü şartlı olarak açıldı. Ancak müze müdürünün izinli olduğu bir dönemde vekalet eden yetkilinin dikkati, tüm süreci tersine çevirdi. Dosyadaki eksikliklerin fark edilmesiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı devreye girdi ve bölgeye müfettiş gönderildi.
Toprağın Altından Roma Nekropolü Çıktı
2022 yılında başlatılan geniş kapsamlı kurtarma kazıları, bölgenin aslında bir tarih hazinesi olduğunu kanıtladı. Geç Antik Çağ’a ait devasa su kanallarının izini süren uzmanlar, inşaat izni verilen parselin altına kadar uzanan devasa bir yapıya ulaştı. 2024 yılında yapılan derinlemesine kazılarda ise tam 8 adet Roma mezarı, çok sayıda envanterlik eser ve mimari kalıntı gün yüzüne çıkarıldı. Bulgular o kadar yoğundu ki, bölgenin antik kentin mezarlık alanı yani ‘Nekropol’ olduğu kesinleşti.
Kesin Karar: 1. Derece Sit Alanı İlan Edildi
Son noktayı Adana Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu koydu. 25 Şubat 2026 tarihinde alınan kararla, daha önce inşaat izni verilen arazi dahil olmak üzere yaklaşık 20 dönümlük alan ‘1. Derece Arkeolojik Sit Alanı’ ilan edildi. Bu karar, bölgedeki tüm inşaat faaliyetlerini bıçak gibi kesti. Soli Pompeipolis Antik Kenti’nin devamı niteliğindeki bu devasa nekropol alanı, artık tamamen devlet koruması altında. İş insanının villa projesi ise tarihin tozlu sayfalarına gömülürken, Mersin halkı devasa bir açık hava müzesi kazanmış oldu.
