Karadeniz Teknik Üniversitesi ve DSİ’den Dev İş Birliği
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi (DE-YAS) ile Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü ortaklığında yürütülecek yeni teknolojiler projesinin ilk uygulama noktası Trabzon’daki Atasu Barajı oluyor.
Proje kapsamında baraj bölgesine kurulacak sensör ağları, kamera tabanlı görüntü analiz sistemleri, fiber optik teknolojileri ve kapsamlı veri toplama altyapısı üzerinden elde edilecek tüm bilgiler yapay zekâ algoritmaları yardımıyla analiz edilecek. Bu sayede baraj yapısının deprem, taşkın ve diğer olağanüstü doğa olayları karşısındaki davranışları gerçek zamanlı olarak izlenebilecek.
Geliştirilen bu sistemden elde edilecek sonuçların, ilerleyen dönemde Türkiye genelindeki diğer barajların yanı sıra köprü, tünel ve havalimanı gibi kritik önemdeki altyapı tesislerine de uyarlanması hedefleniyor.
Ar-Ge Çalışmaları Uzman Akademisyenlerle Başladı
Projenin Ar-Ge ayağını KTÜ akademisyenlerinden Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, Prof. Dr. Kemal Hacıefendioğlu, Doç. Dr. Hasan Basri Başağa ve Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur’dan oluşan uzman bir heyet yürütecek.
Yeni sistemle birlikte milyonlarca farklı veri tek bir dijital platformda birleştirilerek sürekli takip edilecek ve olası hasarlar erken aşamada belirlenebilecek. Herhangi bir risk durumunda devreye girecek otomatik alarm sistemleri karar vericilere anında bilgi aktaracak. Böylece yalnızca mevcut durumu izlemekle kalınmayacak, gelecekteki olası riskler öngörülerek planlı koruyucu bakımlar yapılabilecek.
Türkiye Genelindeki Kritik Mühendislik Yapılarına Model Olacak
Pilot çalışmanın başarıyla tamamlanmasının ardından hayata geçirilecek yapay zeka destekli yapı sağlığı izleme modelinin, Türkiye genelindeki diğer barajlar, tüneller, köprüler ve havalimanları gibi hayati mühendislik yapılarında da uygulanabilecek örnek bir altyapı oluşturması amaçlanıyor.
Projeyle ilgili değerlendirmelerde bulunan KTÜ DE-YAS Müdürü ve Rektör Danışmanı Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, imzalanan protokol çerçevesinde Türkiye’deki barajların deprem güvenliğini artırmayı ve yapı sağlıklarını anlık izlemeyi amaçlayan 3 yıllık kapsamlı bir Ar-Ge çalışması yürüteceklerini söyledi.
Prof. Dr. Altunışık, “Bu projede pilot alan olarak Trabzon’daki Atasu Barajı’nı referans alacağız. 3 yıl boyunca yürüteceğimiz çalışmalar neticesinde yapay zekâ destekli, yerli ve millî bir yapı sağlığı izleme yazılımı geliştirmeyi amaçlıyoruz. Bu altyapıyı kademeli olarak diğer barajlara da yaygınlaştırıp, önümüzdeki 3 ila 5 yıl içinde ülkemizdeki barajları tek bir merkezden izleyebilen ulusal bir sistemi hayata geçirmeyi planlıyoruz” diye konuştu.
İlk Aşama: Hassas Fiber Optik Sensörler
KTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kemal Hacıefendioğlu ise barajların yapısal bütünlüğünün farklı takip yöntemleriyle test edileceğini, ilk etapta ise fiber optik sensör teknolojisine öncelik verileceğini kaydetti.
Prof. Dr. Hacıefendioğlu, “Barajın ön yüzeyine yerleştirilecek fiber optik kablolar ile yapıdaki şekil değişimlerini yüksek hassasiyetle sürekli ölçeceğiz. Bu sayede deprem ya da sızıntı durumlarında çatlak oluşumlarını erken aşamada yakalamamız mümkün olacak. Fiber optik teknolojisi dünyada sınırlı uygulanan yenilikçi bir yöntemdir. Noktasal ölçümler yerine hat boyunca kesintisiz analiz imkanı sunar. Projede sadece bu sensörler değil; ivmeölçerler, kamera tabanlı takip sistemleri ve diğer tüm veriler yapay zekayla entegre edilerek bütüncül bir yaklaşımla analiz edilecektir” dedi.
Kameralar ve Yapay Zekâ Destekli Görüntü Analizi
KTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Basri Başağa, projede kullanılacak diğer önemli yöntemin kamera tabanlı görüntü analizi olduğunu belirtti.
Doç. Dr. Başağa, “Baraj gövdesi ile heyelan riski bulunan çevre alanları izlemek üzere kurulacak kameralardan gelen tüm kayıtlar kesintisiz olarak yapay zekâ algoritmalarıyla incelenecek. Herhangi bir anomali, yer değiştirme ya da hareket algılandığında sistem otomatik olarak hasar kaydı ve uyarı oluşturacak. Bu bilgiler diğer sensör verileriyle birleştirilerek bütünsel analiz yapılacak. Mevcut periyodik manuel incelemelerin ötesine geçilerek, tüm veriler tek merkezde yapay zeka entegrasyonu ile karar alıcıların kullanımına sunulacak” ifadesini kullandı.
Her Cihaza Uyumlu Ortak Yazılım Altyapısı
İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur da farklı sensör sistemlerinden gelen çeşitli verileri tek bir havuzda buluşturacak yapay zeka destekli merkezi yazılımı geliştirdiklerini kaydetti.
Doç. Dr. Okur, “Farklı üreticilere ait ivmeölçer, kamera ve sensörlerin verilerini tek bir sistemde güvenilir şekilde toplamak en kritik konuydu. Biz her teknolojiyle uyumlu, çok katmanlı ve web tabanlı merkezi bir yazılım altyapısı inşa ediyoruz. Bu sistem verileri toplamanın yanı sıra yapay zekâ analizleriyle karar vericilere anlık bilgi desteği sağlayacak. Geliştirdiğimiz yazılımı DSİ Genel Müdürlüğü’nün kullanımına sunacağız. Atasu Barajı’ndaki pilot çalışmanın ardından aynı yazılımı köprülerden tarihi binalara kadar tüm kritik mühendislik yapılarının takibinde kullanılabilecek şekilde ölçeklendirmeyi amaçlıyoruz” açıklamasında bulundu.
Kaynak: Hürriyet
